Verzoek Indonesië negeren kán niet meer

Nederland meet met twee maten, blijkt uit de reactie op genoegdoening na de excessen in Indonesië van 1946-1949, meent Tineke Bennema.

Wie in Indonesië zoekt, kan vele monumenten aantreffen ter nagedachtenis aan slachtoffers, merendeel burgers, van het Nederlandse leger tijdens de Politionele Acties tussen 1946 en 1949. Over het eilandenrijk verspreid getuigen zij van executies, het in brand steken van huizen, het dumpen van lijken in rivieren. Namen staan erbij van duizenden burgers. Nog altijd zijn er herdenkingen.

Hoe die oorlogsmisdaden nog steeds het collectieve geheugen van de Indonesiërs bepalen, blijkt uit de korte brief van meer dan honderd Indonesische nabestaanden vorige week die excuses vragen aan de Staat der Nederlanden. Het moederland daarentegen doet al bijna zeventig jaar lang zijn best om alles te verdringen wat aan deze bloedbaden tijdens de Politionele Acties herinnert.

Bij de brief is een verklaring toegevoegd van een hoogbejaarde vrouw uit Manjalling, die vertelt hoe in 1947 Nederlandse soldaten alle dorpelingen verzamelden, vervolgens de mannen selecteerden. Zij werden vervolgens standrechtelijk geëxecuteerd, voor het oog van hun familie.

Veelzeggend is dat de stokoude ondertekenaars uit vijftig verschillende dorpen komen, verspreid over het hele eilandenrijk. Nederland wordt steeds meer geconfronteerd met de tastbare Indonesische archeologie, die deel is van onze geschiedenis. De roep om excuses van Indonesische zijde volgt direct op meer onthullingen over structureel en buitensporig Nederlands geweld door historici, als Remy Limpach en Gert Oostindie. Oostindie stelt op basis van veteranenverklaringen dat er dagelijks oorlogsmisdaden plaatsvonden. En eerder dit jaar verloor de Nederlandse Staat voor de derde keer een proces aangespannen door de Indonesische nabestaanden: de staat werd veroordeeld tot het uitbetalen van schadevergoeding aan kinderen van door Nederland geëxecuteerden. De rechter maakte daarmee duidelijk dat het bijzetten van onze Indonesische oorlogsmisdaden (het parlement verklaarde de zogeheten 'Excessen' in 1971 verjaard) onhoudbaar is.

Smet op het blazoen

In een parallelle ontwikkeling is terecht in november een andere schuld vereffend, met Nederlandse ambtenaren die geen salaris ontvingen voor de jaren in de jappenkampen (backpay). Nu deze smet op het blazoen van de Nederlandse staat is verwijderd en het dossier gesloten is, kan de weg (en geld) vrijgemaakt worden voor collectieve gelijkwaardige schadevergoeding voor zowel Indonesische dorpen als individuen.

Alle nu aan de oppervlakte gekomen artefacten vragen om identificatie. De excuses die onze man in Jakarta in 2013 halfhartig aanbood aan de enkele daarheen gereisde weduwen uit Zuid-Sulawesi, golden alleen het leed dat hun is aangedaan. Er is geen verantwoording afgelegd voor een oorlog die tussen de 100.000 en 200.000 Indonesische slachtoffers kostte (en 6000 Nederlandse). En evenmin voor de mensenrechtenschendingen, zoals massamoorden, verkrachting, marteling. Over de laatste twee zaken lopen nog twee processen tegen de staat.

Het zou het parlement sieren als het nu snel terugkomt op het besluit van verjaring uit 1971, een onderzoek instelt, het verzoek om excuses ondersteunt en een collectieve regeling instelt. Financiële overwegingen mogen daarbij geen rol spelen.

Het alsnog betalen van de Nederlandse ambtenaren maakt het Indonesische verzoek juist des te urgenter: geeft Nederland hieraan geen gehoor, dan is de boodschap aan de Indonesiërs dat het Nederlandse kampleed erger was dan de verschrikkingen het Indonesische volk aangedaan. Dat we onze eigen begane wreedheden minder streng beoordelen dan die van andere landen. Indonesiërs zullen met weer negeren geen genoegen nemen, er wordt al nagedacht over een gang naar een mensenrechtentribunaal of de VN.

Maar relevant is ook of wij onszelf dan met onze waarden, die we in onze koloniale tijd hoog genoeg achtten om anderen op te leggen, nog recht in de ogen kunnen kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden