Verzetsleider Timor toont zich toch rebels

Van onze buitenlandredactie

De Indonesische rechter Hieronymus Godang zal vrijdag zonder twijfel een zware straf uitspreken in de Oosttimorese hoofdstad Dili, waar het proces bijna vier maanden heeft geduurd. De Internationale Commissie van Juristen (ICJ) beschuldigde de rechter er gisteren van een oneerlijk proces te voeren, omdat Gusmao de mond werd gesnoerd toen hij vorige week zijn eigen pleitrede wilde uitspreken. De Indonesische rechter onderbrak het betoog van de verzetsleider al na enkele minuten omdat hij het in het Portugees uitsprak. Dat was tegen het zere been van de Indonesiers, die Oost-Timor in 1975 na het vertrek van de Portugezen hebben geannexeerd.

Zo kreeg het proces, dat tot nu toe voor Indonesie 'vlekkeloos' verliep, toch nog een onverwachte wending. En dat er iets te gebeuren stond, had Gusmao de weinige journalisten die tot de rechtbank werden toegelaten, in de eerste dagen van het proces in het voorbijgaan aangekondigd. Tot verbijstering van westerse waarnemers leek Xanana Gusmao, die zeventien jaar lang het verzet tegen de Indonesiers had geleid, al op de eerste dag van het proces de strijd te hebben opgegeven. Op de vraag van de rechter welke nationaliteit hij had, antwoordde Gusmao: Indonesier. De Oosttimorezen, die buiten het gerechtsgebouw het proces konden volgen, waren verslagen. Maar Gusmao smeekte de journalisten een dag later vooral te blijven komen. Hij duwde een van hen bij binnenkomst in de rechtszaal een briefje in de hand: "Blijf tot het einde van het proces" .

De Oosttimorezen waren ervan overtuigd dat Gusmao zwaar gemarteld was, hun held zou zich niet zomaar overgeven. Maar dat was niet de conclusie van de VN-afgezant Amos Wako, die toestemming kreeg om Gusmao in de gevangenis te bezoeken. Wako vond dat de verzetsleider er goed uitzag. Na het bezoek van de VN-afgezant zat Gusmao lang niet meer zo passief in het verdachtenbankje. Hij wist zijn advocaat, die door de Indonesische autoriteiten is aangewezen, zover te krijgen dat deze de rechtbank onder vuur nam. Hij hield de rechtbank voor dat deze niet bevoegd is op Oosttimorees grondgebied recht te spreken. Volgens een resolutie van de Verenigde Naties, betoogde de verdediger, behoort Timor nog altijd toe aan Portugal zolang de eilandbewoners nog niet over hun eigen toekomst kunnen beslissen. Rechter Hieronymus Godang legde het beklag van de advocaat naast zich neer.

De Indonesische minister van buitenlandse zaken, Ali Alatas, beschuldigde de VN-afgezant Amos Wako er gisteren van de willige verdachte te hebben 'aangezet' tot 'een agressievere houding'. Zijn majoor-generaal Theo Syafei, die belast is met de 'veiligheid' op Oost-Timor zei ronduit dat "Wako hem het idee had gegeven" . Alatas zei de zaak te onderzoeken om het vervolgens voor te leggen aan de VN-secretarisgeneraal Boetroes Boetroes Ghali.

Gusmao kan de doodstraf krijgen voor de aanklachten, verboden wapenbezit en het organiseren van de demonstratie in Dili in november 1991, waar volgens getuigen 180 doden vielen nadat Indonesische soldaten de betoging met geweerschoten had uiteen gedreven. Waarschijnlijker is dat hij levenslang krijgt, de eis van de aanklagers.

Na de arrestatie van Gusmao hebben honderden strijders zich overgegeven. Het is onduidelijk of het 'nationale verzetsleger' na het verlies van hun leider nog in staat is de strijd voort te zetten. Volgens de Indonesische strijdkrachten is de opvolger van Gusmao ook al aangehouden. De bloedige strijd tegen de Indonesische bezetters heeft aan duizenden Oosttimorezen het leven gekost. Gusmao werd eind vorig jaar gearresteerd, vlak voordat Portugal en Indonesie met elkaar rond de tafel zouden gaan zitten. Portugal had geeist dat er ook een Oosttimorese vertegenwoordiger bij zou zijn en dat zou ongetwijfeld Gusmao zijn geweest. De onderhandelingen gingen toch door en hebben tot nu toe niets opgeleverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden