Verzetsheld op de fiets liet Italië weer lachen

KOOS SCHWARTZ

Hoe heet het?
Gino Bartali. De leeuw van Toscane

Wie schreven het?
Aili en Andres McConnon

Waar gaat het over?
Over Gino Bartali. Tourwinnaar in 1938 en 1948; verder onder meer winnaar van de Ronde van Italië ('36, '37 en '46), Milaan-San Remo (4 keer) en de Ronde van Lombardije (3 keer). Eén van de beste wielrenners ooit: bekend om zijn vroomheid en zijn duels met Fausto Coppi.

Is het een goed boek?
De passages over wielrennen zijn niet daverend. Alsof de auteurs, respectievelijk journalist en historicus het gevoel voor de sport missen. Hun beschrijving van de Tour van 1948 haalt het niet bij die van de Nederlandse socio- en wieleroloog Benjo Maso in 'Wij waren allemaal goden.'

Wel goed op dreef zijn de twee in hun beschrijving van Bartali's jeugd en zijn fascinatie met de fiets. Knap schetsen ze het dilemma waarin Bartali verkeert als hij de Tour van 1938 wint. Zijn overwinningsspeech is memorabel om wat hij níet zegt. Bartali weigert fascistenleider Benito Mussolini uitbundig te prijzen. Daardoor wordt hij bij terugkomst in Italië niet massaal onthaald. Boeiend zijn ook de gedeeltes over Bartali's verzetswerk. Op verzoek van Elia dalla Costa, kardinaal van Florence - Bartali was overtuigd christen-democraat en had relaties in de hoogste politieke en kerkelijke kringen - doet hij koerierswerk en rijdt hij met vervalste papieren in zijn frame in de omgeving van Florence en Assisi. De groep rond de kardinaal redt vermoedelijk enkele honderden mensen het leven.

Tien jaar naar zijn eerste Tourzege, rijdt Bartali in 1948 weer in Frankrijk. In dat jaar staan Italiaanse christen-democraten en communisten lijnrecht tegenover elkaar. Als er een aanslag wordt gepleegd op communistenleider Palmiro Togliatti dreigt het verarmde en verdeelde Italië te exploderen. Premier Alcide de Gasperi belt Bartali in Frankrijk op met het dringende verzoek de Tour te winnen. Als Bartali in de Alpen inderdaad toeslaat, wordt een kiem gelegd voor een latere mythe: Bartali heeft met zijn zege een burgeroorlog voorkomen. Italië zou zo blij met zijn overwinning zijn geweest dat het niet tot rebellie kwam. Net als eerder Maso maken de McConnons gehakt van die mythe. Bartali zelf deed dat trouwens ook: 'Ik weet niet of ik het land heb gered, maar ik heb het wel weer laten lachen', zei hij ooit.

Bartali overlijdt in 2005. Er zijn niet veel pausen zijn geweest die overleden wielrenners eerden, maar Johannes Paulus II deed dat na Bartali's dood wel. Hij noemde hem 'een groot sportman'.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden