Verzet je tegen het lawaai

Vargas Llosa verdedigt de weerbaarheid van het individu

In 1990 deed de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa (1936) een vergeefse greep naar het presidentschap van zijn land, dat hij vervolgens zag afglijden naar een zoveelste periode van dictatuur. In zijn roman 'De geesten van de Andes' (1993) uitte hij zijn bittere ontgoocheling over die ontwikkeling. Twintig jaar later is Peru weer eens het decor in zijn jongste roman 'De bescheiden held', die hij situeert in Lima en Piura, de provinciestad waar hij opgroeide. De grimmigheid die ook in zijn vroege werk over zijn vaderland de toon zette, heeft plaatsgemaakt voor een bijna nostalgische warmte.

Het machismo is nog altijd alomtegenwoordig in het dagelijks leven, maar wordt nu en passant met een vette knipoog geïroniseerd als een lachwekkend soort folklore. Het grootste probleem van het hedendaagse Peru lijkt voor Vargas Llosa de materiële welvaart, die inmiddels zo ver is voortgeschreden dat de hebzucht steeds vaker criminele vormen aanneemt. In de roman volgen we een paar bescheiden helden die zich daar moedig tegen verweren.

Felícito Yanaqué weigert als eigenaar van een grote transportonderneming te buigen voor de gewelddadige intimidaties van zijn afpersers. Het gaat hem niet om het geld, maar om een heilig principe, om trouw aan de laatste woorden van zijn geliefde vader: "Laat nooit iemand over je lopen." In Piura, waar alle succesvolle ondernemers beschermingsgeld aan de maffia betalen, verklaren ze hem aanvankelijk voor gek, maar uiteindelijk wordt hij de held van de stad.

Ismael Carrera, de bejaarde directeur van een grote verzekeringsmaatschappij in Lima, wreekt zich op zijn zoons, tweelingbroers die als hyena's op zijn geld loeren, door in het huwelijk te treden met zijn veertig jaar jongere dienstmeisje. Hij weet dat er een 'reuzeschandaal' van zal komen, en dat de zonen alles in het werk zullen stellen om dit huwelijk ongedaan te maken, maar het kan hem geen barst schelen. Terwijl hij op huwelijksreis is in Europa, wordt zijn beste vriend don Rigoberto geconfronteerd met de uiterst intimiderende broers. Maar ook die weet van geen wijken.

Tot zover is de roman één groot pleidooi voor individuele weerbaarheid tegenover de meedogenloze hebzucht, die hier als 'de tol van de vooruitgang' wordt gepresenteerd.

Dit geloof in de individuele soevereiniteit zien we ook terug in het portret van don Rigoberto, die door Vargas Llosa eerder werd opgevoerd in de romans 'Lof van de stiefmoeder' (1988) en 'Geheime notities van don Rigoberto' (1996). Aan de vooravond van zijn pensioen verheugt hij zich op een leven van reizen en afzondering, omringd door boeken en muziek, maar dit door de jaren heen gekoesterde bastion van splendid isolation vertoont nu haarscheurtjes door het schandaal rond zijn beste vriend en de agressie van diens zoons.

Zo is de roman ook een commentaar op een steeds lawaaieriger maatschappij die tot in het intieme, persoonlijk leven doordringt. Hier plaatst Vargas Llosa 'de kleine domeinen van de beschaving' tegenover 'de onmetelijke barbarij', een kwestie die hij vorig jaar ook al aansneed in zijn spraakmakende essay over 'de spektakelmaatschappij', waarin alles van culturele waarde ondergeschikt wordt gemaakt aan de alomtegenwoordige roep om vermaak.

En dan hebben don Rigoberto en doña Lucretia ook nog te stellen met hun puberzoon Fonchito, die verslag doet van ontmoetingen met een mysterieuze man die steeds weer opduikt en verdwijnt. De bezorgde ouders vragen zich af wat ze er van moeten denken: gaat het om een pedofiel of is de man louter een fantoom? Is Fonchito een leugenaar, een fantast, of een psychiatrisch geval? Zo is de ambivalente interpretatie van de vaak ondoorgrondelijke werkelijkheid een ander thema dat als een rode draad door deze roman loopt. Zodat je het boek ook een roman over vaders en zonen kunt noemen.

Ondanks al die thematische rijkdom is 'De bescheiden held' allereerst een ouderwets lekker leesboek, met een intrigerend plot vol verrassende verwikkelingen die in een soap niet zouden misstaan.

Ondertussen staat de oude meester (Nobelprijs 2010) met een glimlach aan de zijlijn en verwondert zich over het ongerijmde en ongewisse van het bestaan: "Mijn god, wat een geschiedenissen brouwde het dagelijks leven."

Mario Vargas Llosa: De bescheiden held. Vertaald door Mariolein Sabarte Belacortu. Meulenhoff, Amsterdam; 352 blz. euro 22,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden