Verzekeraars doen in alle stilte zaken met Simons

DEN HAAG - "Het huidige stelsel dient niet ten onder te gaan aan de politieke arbeidsongeschiktheid van de hoogste politieke ambtsdrager." Nee, uit op verdere polarisatie was VNO-voorzitter Rinnooy Kan niet, verzekerde hij gisteren bij de presentatie van zijn alternatief (samen met de christelijke werkgeversorganisatie NCW en de vakcentrale MHP) voor het plan-Simons, dat plan voor een verplichte basisverzekering in de gezondheidszorg.

Bij dit soort uitspraken is het altijd oppassen geblazen. En warempel: even later krijgt de VNO-voorzitter het toch nog voor elkaar de staatssecretaris van volksgezondheid neer te sabelen als een politiek lamgeslagen prutser. Waarom eigenlijk? En waarom uberhaupt nog op hoge poten geeist dat een plan, dat politiek gesproken al morsdood is en geen schijn van kans meer maakt, "onmiddellijk en onvoorwaardelijk" wordt stopgezet?

Formeel houdt Simons weliswaar nog vast aan het einddoel: de AWBZ moet uitgroeien tot een verplichte basisverzekering tegen ziektekosten; daartoe moeten alle medische voorzieningen op den duur worden overgeheveld naar de AWBZ. Maar sinds het massale verzet tegen dit ambitieuze plan begin dit jaar op gang kwam, is vrijwel alles op de lange baan geschoven. In deze kabinetsperiode zal er weinig meer gebeuren. Pas bij de volgende kabinetsformatie zullen definitiever knopen worden doorgehakt.

Rinnooy Kan is een van de grote aanstichters van het verzet tegen het plan-Simons. De werkgevers hebben er groot belang bij dat dat plan niet doorgaat, al was het maar omdat de staatssecretaris de midden- en hogere inkomens via de premies veel meer wil laten betalen voor de gezondheidszorg. De VNOvoorzitter zag al aankomen hoe de vakbonden de rekening uiteindelijk zouden neerleggen via looneisen bij het bedrijfsleven. De oppositie van de VNO-voorzitter werd het afgelopen jaar een doorslaand succes. Zonder daar eigenlijk zelf maar enige moeite voor te hoeven doen - dank zij gestuntel zorgde Simons daar zelf wel voor - kreeg hij de particuliere verzekeraars aan zijn zijde. In de politiek nam het CDA het verzet voor z'n rekening. En van zijn eigen partij, de PvdA, kreeg Simons nog maar halfhartig steun. Deze in crisis verkerende partij die de middengroepen als een interessante klantenkring heeft ontdekt, kan immers een plan dat zo'n aanslag doet op de portemonnee van juist die groepen missen als kiespijn.

Simons kon, kortom, geen kant meer op, althans geen andere dan een zware bijstelling van zijn oorspronkelijke plan. Overwinnaar Rinnooy Kan, kennelijk niet werkelijk ervan overtuigd dat die eigengereide Simons lering zou willen trekken uit zijn fouten, zocht ondertussen in het voorjaar contact met de christelijke werkgeversorganisatie NCW en de vakcentrale MHP (middelbaar en hoger personeel) om een alternatief uit te werken voor het plan-Simons. In hoofdlijnen lekte dat plan tot verdriet van Rinnooy Kan dit voorjaar al uit.

Boven het 'geheime' stuk prijkte ook de naam van het KLOZ, het overkoepelend orgaan van de particuliere ziektekostenverzekeraars in Nederland. In feite wist het KLOZ toen nog van niks, maar het VNO had het gokje al vast maar gewaagd dat deze organisatie wel zou aanschuiven. Gemeenschappelijke belangen niet waar?

Het gokje was mis. Terwijl VNO, NCW en MHP gestaag verder werkten aan de uitwerking van hun alternatief gaven de verzekeraars er verre de voorkeur aan in informeel overleg te treden met de staatssecretaris over de verdere toekomst van zijn plan. Via die band dachten zij meer te kunnen bereiken dan via de weg van verdere oppositie en - in feite - polarisatie tegen Simons.

Die keuze voor overleg was niet zo slecht, kan inmiddels worden geconstateerd. De afgelopen maanden heeft Simons zoveel water in de wijn gedaan dat zijn oorspronkelijke plan nauwelijks nog te herkennen is. In de nota 'Weloverwogen verder' waarover de Kamer volgende week debatteert is van overhevelingen in deze kabinetsperiode geen sprake meer, of het moeten de bejaardenoorden zijn die - zo is de bedoeling - in 1994 nog steeds overgaan naar de AWBZ. Om de kosten te beheersen doet Simons verder een zwaar beroep op zogeheten 'eigen betalingen' waarmee vijftien procent van de kosten in de gezondheidszorg moeten worden gedekt: een vrijwillig eigen risico, specifieke eigen risico's voor bepaalde verstrekkingen, eigen bijdragen. Op die manier hoopt Simons te bereiken dat patienten kostenbewust met de gezondheidszorg om gaan.

De mogelijkheid van algemene en specifieke eigen risico's bestaat inmiddels formeel al in de AWBZ. Opmerkelijk is nu dat Simons onlangs aan de ziekenfondsraad advies heeft gevraagd over de mogelijkheid om ook voor ziekenfondsverzekerden een (vrijwillig) eigen risico in te voeren.

Zou Simons dit hebben gedaan, als hij nog serieus van plan was op korte termijn alle medische voorzieningen over te hevelen naar de AWBZ? Nee: in feite gaat ook Simons er kennelijk vanuit dat de ziekenfondsen nog tot in lengte van jaren op een wat veranderde, maar in wezen oude voet zullen bestaan, naast de particuliere verzekeringen en naast de AWBZ. In de praktijk begint de staatssecretaris aardig te handelen naar het CDA-idee dat de verschillende verzekeringen eerst naar elkaar toe moeten groeien, alvorens tot een basisverzekering in elkaar te kunnen worden geschoven: de convergentietheorie.

Kortom: Simons was VNO, NCW en MHP al een groot deel tegemoet gekomen, nog voor zij hun plan afgelopen maandag lanceerden. Immers ook deze organisaties willen op ruime schaal gebruik maken van eigen risico's en eigen bijdragen. Het grootste verschil is nog dat deze organisaties uitgaan van een verplicht, en niet een vrijwillig, eigen risico. Maar het verschil tussen verplicht en vrijwillig is grotendeels schijn. Via premiekortingen zullen de verzekeraars vrijwel iedereen kunnen verleiden, zo niet dwingen, een 'vrijwillig' eigen risico te nemen.

Voor de grootscheepse lancering van een alternatief 'eigen plan' was zo bezien weinig reden meer. Waarom Rinnooy Kan alsnog met een eigen plan moest komen, behalve uit ijdeltuiterij of uit venijn, is dan ook niet zo duidelijk. Natuurlijk: de VNO-voorzitter wil ook voor de lange termijn niets weten van een basisverzekering, terwijl Simons aan die gedachte blijft vasthouden, zoals ook het CDA-rapport overigens. Maar wellicht valt met de politiek gehavende Simons zelfs voor die lange termijn zaken te doen. Immers: terwijl het VNO opponeert en polariseert, praten de verzekeraars, zo opvallend afwezig bij het VNO-alternatief, ondertussen in alle stilte met de staatssecretaris. Of deze weg van de stille diplomatie tot resultaat zal leiden zal nog deze of anders volgende week blijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden