Verwisselde koffers, knappe vrouwen

Michael Frayn schreef een verrukkelijke komedie

John Lantings Theater van de Lach werd er groot mee: ongeloofwaardige persoonsverwisselingen waardoor mensen in vreemde bedden belanden en zich in kasten moeten verstoppen of krampachtig de schijn voor argeloze bezoekers moeten zien op te houden. De Britse roman 'Skios' is veel minder plat, maar past toch moeiteloos binnen dit genre. Bijna tegen wil en dank begon ik tijdens het lezen van zoveel onzin te schateren van de lach.

Het verhaal is simpel en doeltreffend: twee mannen zijn op weg naar het Griekse eiland Skios. Dr. Norman Wilfred moet er een lezing houden voor een prestigieus wetenschapsinstituut, Oliver Fox wil een week in een luxe villa doorbrengen met een vrouw die hij amper kent, maar die hij impulsief heeft uitgenodigd nadat zijn vriendin hem de deur had gewezen. Als gevolg van een kofferverwisseling en slecht Engels sprekende taxichauffeurs, wordt de wetenschapper naar de afgelegen villa gereden en de levensgenieter naar het instituut.

De rest laat zich raden. De wetenschapper heeft aanvankelijk niets door, is blij met de luxe die hem omringt en dankt dat aan de goede organisatie van het instituut. Tevreden gaat hij slapen, om vervolgens gewekt te worden door een vrouw die zijn edele delen betast. Even denkt hij nog dat de organisatie voor een escort heeft gezorgd, wat hem reuze attent voorkomt. Dan begint de vrouw te gillen: de man in haar bed is niet de knappe, charmante Oliver Fox die ze had verwacht aan te treffen.

Zelf is Oliver Fox intussen helemaal in zijn element. Hij snapt dat er een verwisseling heeft plaatsgevonden, maar geniet van zijn plotselinge aanzien en weet alle genodigden te charmeren met quasiwetenschappelijke uitspraken die niemand snapt, maar die uitstekend klinken. Een mooie vondst is de passage waarin hij zijn gehoor rechtstreeks vraagt: "Waarom zit u hier allemaal naar te luisteren? Dat zal ik u vertellen. Dat komt omdat u denkt dat ik dr. Norman Wilfred ben. Maar waarom denkt u dat ik Norman Wilfred ben?" Iemand oppert dat dat komt omdat hij in de brochure staat aangekondigd, anderen lachen om de vraag. Oliver Fox raakt op dreef, hij maakt er een fraai betoog van: "'Als ik u de waarheid vertel, namelijk dat ik Oliver Fox ben, dan heeft dat consequenties. Dan zal er niemand naar me luisteren.' [...] Hij ging achterover zitten en nam een slok koffie. Iedereen aan tafel deed hetzelfde. 'Dat is zo waar', zei mevrouw Comax. 'Mensen nemen alles maar aan.'"

Michael Frayn heeft dit spel zeer bedreven uitgewerkt. Opeens vragen alle genodigden zich af wat identiteit is. "'Inderdaad: wie ben ik?', vroeg een eerbiedwaardige gast uit India wiens naam en beroep niemand had opgevangen."

De auteur, die al vaker de lachers op zijn hand kreeg (vooral in zijn roman 'Towards the End of the Morning'), haalt alles uit de kast. Knappe vrouwen, ex-partners en misdadige complotten duiken in elk hoofdstuk op. Dat het allemaal vreselijk ongeloofwaardig is doet er niet toe, het beoogde effect, hilariteit, wordt moeiteloos bereikt. Zo er al een boodschap in de tekst zit, dan is het dat een schijnbaar onbeduidende daad of uitspraak vele levens kan ontwrichten. Theorieën over oorzaak en gevolg worden er nog een paar keer bij gehaald, alsof de roman alsnog enige diepgang moet krijgen, maar voor een luchtig vakantieboek als dit was dat niet nodig geweest.

Dat Frayn ook toneelstukken en filmscripts heeft geschreven, is duidelijk merkbaar in de vlotte dialogen en de snelle opeenvolging van scènes die allemaal naar de grote finale toewerken. Dit verhaal smeekt om een verfilming, die het komische effect ongetwijfeld zal versterken omdat er minder uitgelegd hoeft te worden en meer kan worden gewerkt met gezichtsuitdrukkingen en lichaamshoudingen.

Wie ooit de film 'Clockwise' met John Cleese heeft gezien weet hoe Frayn, die het script daarvoor schreef, te werk gaat: langzamerhand worden normale mensen gek en ontaardt alles in totale chaos. Oliver Fox (en met hem zijn bedenker) kan tevreden zijn: "Hij had variatie gebracht in de enorme saaiheid der dingen, de gigantische gapende voorspelbaarheid van de planeten die om de zon draaiden."

Michael Frayn: Skios. ( Skios) Uit het Engels vertaald door Dirk-Jan Arensman. Meulenhoff, Amsterdam; 256 blz. euro17,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden