Verwarring tekent opvang asielzoekers

Een taxi met asielzoekers uit het vakantiepark in Oranje probeert een blokkade van bewoners te passeren. Beeld ANP
Een taxi met asielzoekers uit het vakantiepark in Oranje probeert een blokkade van bewoners te passeren.Beeld ANP

Nederland worstelt met de stroom vluchtelingen. Waar de overheid de humanitaire plicht boven de afpraken met inwoners stelt, zijn die inwoners verdeeld over hoe ver ze bij die humantaire hulp willen gaan.

Draagvlak of niet, op de lokale politiek wacht Dijkhoff niet ...

Een maand na Aylan Kurdi is er opnieuw een beeld dat lang zal beklijven: dat van een vrouw uit Oranje die 's avonds wordt weggetrokken van de auto van staatssecretaris Dijkhoff.

'Overruled': zo ziet dat er dus uit.

Tussen die twee beelden van een dode, aangespoelde peuter in Turkije en een luidruchtig protesterende vrouw in Drenthe ligt een roerige maand. Een maand waarin Nederland bijna 13.000 asielzoekers te verwerken kreeg. De stroom Syriërs die eerder via Griekenland de Balkan doortrok naar het noorden, bereikte nu ook Nederland.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie zocht de afgelopen weken 'stoere' burgemeesters die vluchtelingen wilden opvangen. Hij vond ze ook: op tientallen plekken kwam noodopvang, asielzoekerscentra worden uitgebreid, nieuwe in sneltreinvaart uit de grond gestampt. Het is nog niet genoeg.

Dijkhoff heeft geen tijd, schreef hij deze week aan de Kamer, om telkens op de stroperige lokale 'besluitvorming' te wachten. Dus sprak hij voor het eerst zijn machtswoord. Hij veegde een afspraak met burgemeester Ton Baas van Midden-Drenthe van tafel. Bovenop de afgesproken 700 vluchtelingen komen er nóg eens 700, zo besliste hij. Draagvlak of niet. De bussen reden al naar het dorp toen hij zijn besluit kwam melden.

Hoe daadkrachtig Dijkhoff ook optrad, het protest in Oranje lijkt ook politiek onvermogen te symboliseren: kennelijk slaagt de regering er niet in de vluchtelingen goed onder te brengen in het land. Het forceren van een besluit zoals in Oranje wekt wantrouwen.

Wat opvalt in Oranje is dat de woede zich niet tegen de vluchtelingen zelf keert. Den Haag houdt zich niet aan afspraken, dáár zijn de inwoners boos om.

Geschrokken door de weerstand krabbelde Dijkhoff gisteren terug. Er zijn nog maar 'honderd' extra vluchtelingen in Oranje aangekomen, zei hij. Hij kon niets beloven, maar hij zou er alles aan doen om te voorkomen dat er nóg meer komen. En het aantal asielzoekers in Oranje zou zo snel mogelijk weer worden teruggebracht naar de afgesproken 700. Al kon hij geen termijn noemen.

De vraag is alleen of juist dat terugkrabbelen het beeld van machteloosheid van de regering niet verder versterkt. Zo denkt Han Entzinger in een reactie op wat er gebeurde in Oranje dat 'ontevreden burgers' die iedereen 'afbekken' nauwelijks tegengas wordt geboden. De hoogleraar migratie- en integratiestudies aan de Erasmus Universiteit Rotterdam laakt het gebrek aan lef in Den Haag. "Welke leidende politicus durft nu tegen het electoraat te zeggen: 'Jullie hebben ongelijk'?"

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie. Beeld ANP
Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie.Beeld ANP

... maar veel Nederlanders voelen zich machteloos ...

Draagvlak, dat is het toverwoord. Jos Wienen, voorzitter van de Verenigde Nederlandse Gemeenten, waarschuwt Dijkhoff dat hij andere gemeentes niet tegen zich in het harnas moet jagen. Zoals hij dat deed in Oranje. "Daar had hij in principe geen toestemming nodig van de burgemeester, maar op veel andere plekken wél. Gemeenten zullen ook formeler worden in hun opstelling als hij het zo hard speelt. Dan kan de staatssecretaris geen kant op. We hebben elkaar echt hard nodig."

Hij vervolgt: "Ik snap dat de staatssecretaris denkt: nood breekt wet. Hij zegt dat er geen alternatief is. Ik denk dat die er wél is: kleinere opvang. Dat wordt nu niet gedaan. Het zal het Rijk meer geld kosten, maar als dat helpt bij het creëren van draagvlak, dan heeft dat verreweg onze voorkeur."

Dat draagvlak staat onder toenemende druk. Het aantal incidenten en protesten lijkt althans toe nemen. Neem het Brabantse Oisterwijk. Er vond gisteren spoedoverleg plaats tussen burgemeester, politie, justitie en de directie van het lokale asielzoekerscentrum over spanningen tussen de asielzoekers en de autochtone bevolking. Minderjarige jongeren uit het azc gingen dinsdag jongens uit het dorp te lijf met stokken. De politie moest erger voorkomen. "We dachten met extra toezicht en met inschakeling van jongerenwerkers zaken te kunnen ondervangen, maar dat is niet gelukt. Dit vraagt om extra actie", vertelt de burgemeester.

In Enschede zijn drie wethouders bedreigd door tegenstanders van een gepland asielzoekerscentrum op het Eschmarkerveld. Boze omwonenden gingen eerder al de straat op. Ze verzamelden 3400 handtekeningen, maar de gemeenteraad ging toch akkoord met de komst van het azc. In de buurt hangen nu spandoeken: 'Welkom in de hel van Eschmarkerveld waar de democratie niet telt'.

Spandoeken, stickers en protestleuzen sieren ook elders in het land de muren van dorpen en steden. Het station van Woerden werd beklad met teksten 'Vluchtelingen nee!' en 'Oprotten naar eigen land!' In Purmerend werd het huis van een voorstander van vluchtelingenopvang beplakt met stickers van de extreem-rechtse Nederlandse Volks Unie: 'Baas in eigen land!'

Gisteren besloot het Gelderse Wezep een camping niet om te bouwen tot een asielzoekerscentrum voor zeshonderd mensen. Medio september werd daartoe besloten, maar het leidde tot zo veel rumoer en ophef dat het plan weer van tafel is verdwenen. Burgemeester Adriaan Hoogendoorn: "Het is spijtig dat de gemoederen zo verhit raakten."

Vrijwilligers van het Rode Kruis sorteren spullen, zoals kleding en schoenen, ten behoeve van vluchtelingen. Beeld anp
Vrijwilligers van het Rode Kruis sorteren spullen, zoals kleding en schoenen, ten behoeve van vluchtelingen.Beeld anp

... en ondertussen blijven velen ook helpen

Bewoners in Oranje die de auto van Dijkhoff belagen, een inspraakavond in Purmerend waar vooral protest klonk tegen de komst van een asielzoekerscentrum in die stad: dat soort beelden halen nu het nieuws. Dat er in Purmerend ook een 'vluchtelingen welkom'-manifestatie werd gehouden, daar hoor je minder over. Wie het nieuws een beetje volgt, denkt al gauw dat de houding tegenover asielzoekers volledig is gekanteld. Waar Nederlanders een maand geleden nog collectief de mouwen opstroopten, overheerst nu de angst voor de vreemdeling. Klopt dat wel?

Bij het Rode Kruis herkennen ze het in ieder geval niet. Ze worden nog elke dag overspoeld met telefoontjes van mensen die vrijwilliger willen worden, zegt woordvoerder Merlijn Stoffels. Meer dan 27.000 mensen meldden zich al aan, tegen 6500 drie weken geleden. Stoffels: "De meeste Nederlanders zien in dat deze mensen afschuwelijke dingen hebben meegemaakt en hulp nodig hebben. Ze brengen nog altijd massaal spullen naar de Welkom Winkels en doneren onverminderd geld."

Ook Vluchtelingenwerk ziet de hulp niet afkalven. Er is nog altijd 'heel veel steun'. "Volgens ons is de onrust van de laatste dagen niet tegen de vluchtelingen gericht, maar tegen bestuurders die niet goed communiceren", zegt Saskia Flitsen van Vluchtelingenwerk. "Ook vandaag nog zijn we gebeld door individuele mensen, scholen die welkomstacties willen houden en sportverenigingen, theatermakers, kerken en bedrijven die iets willen doen voor vluchtelingen."

Op veel plaatsen vinden spontane benefietacties plaats. In Nijmegen tuigen wijkbewoners een tijdelijk koffie- en theehuis op bij de noodopvang op Heumensoord. In Den Bosch puilde de raadszaal zaterdag uit met vrijwilligers die vluchtelingen in Rosmalen welkom willen heten, in Aalst en Zutphen worden vluchtelingen ontvangen met rozen en tekeningen.

Ook lokale overheden heten vluchtelingen welkom. De gemeente Amsterdam krijgt veel vragen van mensen en bedrijven die willen helpen. 'Hoe kunt u helpen?' staat op de gemeentelijke website. En: 'Wilt u vluchtelingen thuis opvangen?'

Dat gebeurt trouwens al volop. Neem de website 'Ik ben een gastgezin voor een vluchteling'. In een maand tijd schreven zich daar bijna 25.000 Nederlanders in. Daarvan willen 7000 mensen een vluchteling ook echt in huis nemen, zegt Jurrien ten Brinke, die het initiatief samen met zijn vrouw Janet begin september opzette. Anderen gaan een dagje uit met vluchtelingen of nodigen hen thuis uit voor een maaltijd of gezellige avond. Ten Brinke: "We hebben bijna moeite om iedereen aan een vluchteling te koppelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden