Vervuilde rivier moet weer vis voortbrengen

De ooit zo visrijke Indonesische Citarumrivier doet nu dienst als toilet en vuilnisbelt. Door een lening kan het water worden opgeschoond.

Eeuwenlang gold de Citarumrivier als levensader voor een groot deel van het Indonesische eiland Java. Honderdduizenden rivierbewoners dronken het heldere water, kinderen speelden erin, mannen visten onder de schaduw van hoge zwierige bamboebomen.

„We wasten onze kleren en baadden in de rivier. Je kon de vissen zien zwemmen”, vertelt Nem, een vijftigjarige snackverkoper. Dat was nog geen twintig jaar geleden. De bamboebomen zijn verdwenen. De Citarum staat nu bekend als een van de meest vervuilde rivieren ter wereld; het water is een bruine, traag kruipende en stinkende massa.

Overbevolking is een van de oorzaken van de vervuiling. Java, drie keer zo groot als Nederland, is met meer dan 145 miljoen mensen een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. De Citarumrivier wordt gebruikt als openbaar toilet en vuilnisbelt: schoenen, luiers en plastic flessen drijven in het water. De vissers van vroeger zoeken nu naar afval. Een kilo plastic brengt bijna 10 eurocent op.

Asep Wawan Mulyawan (38) verdient de kost met het sorteren en platstampen van plastic flessen. Hij ziet het probleem van de verontreiniging niet zo. „Het is alleen maar plastic.” Hij vist nog regelmatig in het water waarin fabriekjes hun chemisch afval lozen. De gevangen vis laat hij een paar uur in schoon water rondzwemmen, om ze daarna op te eten.

De Citarum ontspringt in het groene Wayanggebergte en kronkelt door kleine dorpjes richting het meest verstedelijkte deel van Java. Bijna 270 kilometer later loopt de rivier Jakarta’s buitenwijk Bekasi binnen. Hier worden rijstvelden bevloeid met het verontreinigde water. Bijna al het oppervlaktewater van Jakarta (13 miljoen inwoners) komt uit de Citarum.

De bomenkap in het Wayanggebergte is ook een probleem, vertelt Sunardhi Yogantara, „Simpel gezegd veroorzaakt dat erosie, waardoor de rivier minder diep is, sneller droogstaat en het vuil niet wegstroomt.” Yogantara woont al zijn hele leven naast de rivier. Vijftien jaar geleden begon hij milieuorganisatie ’Verantwoordelijke Burgers’, die mensen langs de oevers bewust wil maken van het belang van een schonere rivier. Vooral in het droge seizoen is de geur van de rivier niet te harden, zegt Yogantara: „Soms is die zo sterk dat mensen flauwvallen.”

Om de rivier schoon te maken heeft de Aziatische Ontwikkelingsbank (ADB) een lening van 500 miljoen dollar beloofd aan de Indonesische regering. Chris Morris van de ADB: „De Britse Theems stonk ooit vreselijk, zo erg dat het parlement overwoog het eigen regeringsgebouw en de Big Ben uit het centrum van Londen te verhuizen. Inmiddels zwemmen er weer vissen in de rivier. De oeverbewoners van de Citarum moeten ook dromen dat hun kinderen ooit weer veilig in het water kunnen zwemmen.”

Nem woont haar hele leven al langs de waterkant. Zij heeft weinig hoop. Haar drinkwater haalt ze uit een put, gebouwd door een fabriek die zijn afval in de Citarum loost. „Het maakt mij heel verdrietig”, zegt ze, terwijl ze naar het stinkende water kijkt. „Maar ik denk niet dat de rivier ooit weer schoon wordt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden