Vervreemding is de nieuwe sociale kwestie

Het Christelijk Sociaal Congres bestaat 125 jaar. Op het eerste congres, in 1891, was armoede onder de arbeiders hét sociale thema. De kwestie nu is hoe je mensen betrokken houdt.

"Wij kijken niet veel meer naar elkaar om", zegt Jos van Gennip. "Mensen hechten geen waarde meer aan maatschappelijke instituties en aan de politiek en zijn afkerig van Europa." Dat is wat hem betreft de nieuwe sociale kwestie. "Het is vervreemding", aldus de voormalig directeur van het wetenschappelijk instituut van het CDA.

Van Gennip schreef voor het Christelijk Sociaal Congres dat de komende drie dagen wordt gehouden in Doorn een visiedocument. Bij het 125-jarig bestaan van deze christelijk sociale beweging is er nog wel degelijk een gedachte over wat in 2016 de relevantie is, meent hij. Mensen hebben elkaar nodig om tot bloei te komen, en dat moet meer zichtbaar zijn in maatschappelijke organisaties, de politiek en de economie. "Wij kunnen iets veranderen door op het congres goede initiatieven te laten zien."

Toen het eerste Christelijk Sociaal Congres werd gehouden, in 1891, was 'de sociale kwestie' helder. Christelijke voorlieden in de politiek signaleerden dat door de snelle industrialisatie arbeiders in armoede en slechte werkomstandigheden verkeerden. "De toestand is onhoudbaar", zei Abraham Kuyper, protestants voorman, op de eerste bijeenkomst.

Het was ook het jaar waarin de katholieken zich bewust werden van een sociale opdracht: paus Leo XIII stelde in de encycliek Rerum Novarum eveneens de slechte positie van de werknemers aan de orde.

Producten van die christelijk sociale beweging zijn onder meer de vakbonden CNV, NKV (later opgegaan in de FNV) en ook de werkgeversorganisatie NCW (tegenwoordig gefuseerd met het VNO).

Het thema van het jubileumcongres in Doorn van de christelijk sociale beweging is 'Geloof, angst en liefde. De kracht van verbondenheid'. Wat betekent dat? En hoe ziet de organisatie van het congres de moderne sociale kwestie?

"Wij zijn zoekende", zegt Josine Westerbeek-Huitink, voorzitter van het Christelijk Sociaal Congres. "25 jaar geleden zagen wij al dat het maatschappelijk middenveld invloed verloor. Toen ging het daarover. Nu gaat het over hoe je mensen betrokken houdt bij wat er in de samenleving gebeurt. Wij willen die beweging vorm geven."

Westerbeek: "Er gebeurt heel veel, maar het wordt niet altijd herkend. Je ziet vaak dat zaken die met religie te maken hebben achter de voordeur verdwijnen. Wij willen ze tonen. Ze kunnen een samenleving scheppen waarin je opkomt voor elkaar en voor waarden die je samen belangrijk vindt. Mensen hechten veel waarde aan het christelijk sociale gedachtegoed, denk ik. Zij nemen verantwoordelijkheid voor de wereld om hen heen.

"Een voorbeeld. Bij zorginstelling Philadelphia schrapte de leiding regels. Werknemers konden zelf verantwoordelijkheid nemen en hun werk organiseren. Daardoor groeiden de betrokkenheid en de tevredenheid." Jos van Gennip vult aan: "Andere voorbeelden zijn de coöperaties die ontstaan voor duurzame energie of voor wijk- en buurtzorg en de opvang van vluchtelingen. Je hoort vaak dat met de vermindering van het draagvlak van de kerken ook het christelijk sociaal denken wegvloeit. Het curieuze is dat er wel behoefte is aan herstel van gemeenschappen. Het beste antwoord op de globalisering is een krachtige lokale gemeenschap. Maar daarnaast is het belangrijk dat er wordt nagedacht over internationale samenwerking, variërend van de introductie van een nieuw mondiaal financieel stelsel tot het voorkomen dat delen van de wereld in ontwikkeling achterblijven.

"Betrokkenheid uitte zich vroeger in het lidmaatschap van kerk, vakbond of partij. Nu zijn mensen betrokken bij een thema", meent Westerbeek. "Mensen die bezorgd zijn over het milieu zoeken gelijkgestemden voor een energiecoöperatie. Dat zijn de nieuwe verbindingen in de samenleving. Mensen willen niet meer bij een instituut horen, maar wel bij een thema."

Het congres had de globalisering of het klimaat als thema kunnen kiezen, zegt Van Gennip. Maar dat vindt hij te makkelijk.

"Voor het eerst sinds 125 jaar denken heel veel mensen in de samenleving dat hun kinderen het niet beter krijgen dan zij. Er is eenzaamheid. Veel mensen hebben het gevoel dat zij aan de kant staan, niet meer meetellen. Waardoor wordt het wantrouwen veroorzaakt? Daar willen wij over praten. En als je iets wilt veranderen, moet je een laag dieper graven en goede voorbeelden laten zien."

undefined

Kleine geschiedenis van het congres

De verbetering van de positie van arbeiders en hun gezinnen was in 1891 de belangrijkste sociale kwestie voor christelijke voorlieden in de politiek en het bedrijfsleven. Paus Leo XIII schreef er in dat jaar over in de encycliek Rerum Novarum. Het leidde tot het eerste Christelijk Sociaal Congres waar Abraham Kuyper een rede hield: "Hier hebt ge dus niet te aarzelen. Ge weet wat u te doen staat."

Sindsdien is er van tijd tot tijd een congres gehouden over sociale thema's. En sinds 2000 gebeurt het ieder jaar, in Doorn. De organisatie leunt op een aantal organisaties in onderwijs, zorg, vakbeweging, pers en ontwikkelingssamenwerking. Politieke partijen zijn geen lid.

Ter gelegenheid van dit jubileumcongres verschijnt bij uitgeverij Boom een bundel met de toespraak die Kuyper 125 jaar geleden hield en de encycliek die paus Leo XIII in dat jaar schreef.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden