Vervreemd Oranje

reportage | Waar moeten nieuwe vluchtelingen worden opgevangen? Protesten van bewoners laaien soms hoog op, zoals vorig jaar in het Drentse dorp Oranje. Daar is de rust nu terug, maar het dorp is veranderd en sommige bewoners blijven morren.

Zwart, bruin en lichtgekleurd zijn ze. Gehuld in kleurige lappen, sportbroeken en flodderige pakken. Met hun documenten in de hand staan ze in twee kronkelige rijen, tot meters buiten de receptie van Vakantiepark Oranje in Drenthe. Op de ruiten van het kantoortje hangen lijsten met de initialen van iedereen die vandaag post kan afhalen.

Een bericht van familie of bekenden uit het land van herkomst, een brief van de advocaat of een beslissing van de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND), voor asielzoekers kan post van levensbelang zijn.

Initialen staan er, nooit volledige namen, zegt Alet Bouwmeester, woordvoerder van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (Coa). Bescherming van persoonsgegevens staat voorop, al biedt de opvang verder weinig privacy. De 180 vrolijk beschilderde pipohuisjes op het park bestaan elk uit een kleine woonkamer met keukenblok en twee slaapkamers met twee stapelbedden. Maximaal acht bewoners zitten op elkaars lip. Zolang het niet regent lopen de meesten buiten, op het terrein of langs het Oranjekanaal, van dorp naar dorp.

"Het dorp is veranderd, het dorpsbeeld is veranderd", zegt akkerbouwer Feije Dijksterhuis. "Je bent een vreemde in je eigen dorp. Als het opvangcentrum morgen weggaat, vind ik dat niet erg."

undefined

Winkeltje

Opmerkelijk, want Dijksterhuis verdient aan de asielzoekers, sinds hij in een loods pal naast het park een winkeltje is begonnen, met verse groenten, fruit, melk, brood, pasta, olijfolie schoonmaakmiddelen en sinds kort ook restpartijen schoenen en kleding.

"Het contact met de klanten is leuk en ik leer ook nieuwe dingen", zegt hij. "Maar deze mensen zijn anders dan vakantiegangers, die eigen vervoer hebben, en een dagbesteding. Dit zijn mensen die vaak langere tijd moeten wachten, op hun aanvraag of op een woning. In feite zijn het bewoners geworden."

Dijksterhuis ziet zijn winkel als service aan het dorp. "Er kunnen maar acht mensen in de buurtbus. Nu hoeven de asielzoekers voor hun eerste levensbehoeften niet meer van het terrein af, dat scheelt in de bewegingen op straat."

Oranje telt 120 inwoners, 140 als ook de boerderijen buiten de bebouwde kom meetellen. Plompverloren leek dat aantal te vertienvoudigen, na de deal tussen het Coa en de Twentse zakenman Henny van der Most, eigenaar van Speelstad Oranje en het gelijknamige vakantiepark, dat steeds minder bezoekers trok. De gemeente lichtte de bewoners pas in toen de eerste groep asielzoekers al onderweg was.

"Een valse start", oordeelt boer Dijksterhuis. "Met de verkeerde mensen. Allemaal mannen, die zich recalcitrant gedroegen, omdat hun andere toezeggingen waren gedaan."

Net als nu stond het Coa vorig jaar voor de opgave snel onderdak te vinden voor een onverwacht groeiende stroom asielzoekers. Het lege vakantiepark was een uitkomst, maar de voornamelijk Syrische mannen waren niet blij met de afgelegen locatie en lieten dat luidruchtig blijken. Ze liepen midden op straat, belden luidruchtig en maakten tot laat lawaai, aldus Dijksterhuis. "Gelukkig is het nu rustig."

Na protesten van de bewoners van Oranje bedong de gemeente Midden-Drenthe een maximum van zevenhonderd asielzoekers, de helft van wat het Coa met Van der Most was overeengekomen. De bevolking van het park is ook minder eenzijdig samengesteld. De gemeente wil het liefst Syrische gezinnen, zegt Alet Bouwmeester van het Coa. "Daar proberen we aan tegemoet te komen, maar we moeten ook anderen een plaats geven. Uiteindelijk is het altijd een mix."

Er verblijven momenteel zo'n dertig nationaliteiten op het park, al komen de meesten uit Syrië en Eritrea, net als in de rest van het land. Een derde van de groep bestaat uit kinderen, en die dragen bij aan een betere sfeer in het dorp, aldus burgemeester Ton Baas van Midden-Drenthe. "Zoals het nu gaat ben ik heel tevreden, dat is anders dan voorheen. De regiegroep, waarin ook bewoners zitten, komt regelmatig bijeen en het overleg is goed."

Er staan nu wel bedden leeg, concludeert Jan Voortman, die met zijn kwekerij tegenover het opvangcentrum zit, aan de overkant van het Oranjekanaal. "Intussen brengt het Coa mensen onder in de TT-hal in Assen. Nou ja, misschien is het ook wel goed zo, er zijn hier mensen die het nog steeds oneens zijn met de opvang."

Voortman heeft er vanaf het begin het beste van gemaakt. "De opvang blijft drie jaar, en het eerste jaar is al bijna voorbij." Als ondernemer ziet hij eerder kansen dan bezwaren. In de velden achter zijn bedrijf heeft hij een voetbalgolfbaan aangelegd, voor bedrijfsuitjes en familiefeesten, maar ook asielzoekers zijn er welkom. In een van zijn kassen verkoopt ook hij groente en fruit, naast plat arabisch brood dat hij betrekt van bakkers in Zoetermeer en Almere. "Ik ben gespecilaliseerd in waterpijpen. Bij mij komen vooral Syriërs, ze krijgen gratis koffie, je kunt doorgaans goed met ze praten. Ik heb heel wat vrienden gemaakt en ik ga geregeld eten aan de overkant."

undefined

Niet-westers

Dijksterhuis heeft opvallend veel niet-westerse producten in zijn assortiment. "Dat wordt gewaardeerd. Voor levensmiddelen kunnen ze ook naar de Aldi in Beilen of de Lidl in Westerbork, tegen die lage prijzen kunnen wij niet op, maar we bieden wel iets extra's."

Op de toonbank staan voorbeeldproducten, zodat de klanten kunnen aanwijzen wat ze willen hebben. "Deze mensen winkelen anders dan wij", legt Dijksterhuis uit. "Wij gooien onze winkelwagen vol, zij kopen een product, rekenen af, en kopen dan een volgend product."

Vijf jonge asielzoekers helpen bij het verzamelen van de boodschappen. Zelfwerkzaamheid, heet dat, want asielzoekers mogen niet werken. "In ruil help ik hen met de taal."

Het Coa heeft een paar dorpelingen in dienst als huismeester, vertelt Alet Bouwmeester. Ook werken er twintig vrijwilligers uit Oranje en omliggende dorpen. "Wij hebben geen baat bij gedoe, we geven voorlichting en als het even kan zoeken we een oplossing voor problemen."

Zo leert een brief in hun eigen taal de Eritreërs dat ze niet op een kluitje voor een loket of kassa moeten gaan staan, maar een rij moeten vormen. Bouwmeester: "Die brief hangt bij sommige supermarkten op de deur."

Toen het zo warm was en veel kinderen spontaan in het kanaal sprongen, kreeg een Syrische vluchteling die badmeester bleek te zijn het verzoek toezicht te houden.

Toch is niet alles koek en ei. De haperende internetverbinding blijft een ergernis voor bewoners. "Buiten de dorpskern zitten we al een jaar zonder bereik of op het langzaamste van het langzaamste", zegt Feije Dijksterhuis. "Op mijn bedrijf kan ik niet zonder. Net als scholieren, die internet nodig hebben als ze huiswerk moeten maken of als je een keer een foto wilt versturen of een filmpje bekijken. Voor het park is alles goed geregeld, daar lopen ze de hele dag te bellen. Doe dan ook eens iets voor de bewoners. We zitten te wachten op een handreiking van de gemeente."

Jan Voortman is het roerend met zijn overbuurman eens. "Alleen in de grotere dorpen is glasvezel aangelegd, niet in Oranje. Dat had de gemeente nooit goed moeten vinden."

Daarop heeft de gemeente zich verkeken, erkent burgemeester Baas. "Je moet providers zien te enthousiasmeren om investeringen te doen, maar voor een dorp van 140 inwoners is dat lastig. De internetverbinding was nooit optimaal in Oranje. Midden-Drenthe is qua oppervlakte de vierde grote gemeente van Nederland, hier glasvezel aanleggen kost echt heel veel geld. We zijn van het idee afgestapt dat dit op korte termijn gaat lukken en zoeken nu naar de next best oplossing, met een straalzender."

"We willen als gemeente onze nek uitsteken, maar liefst wel met een duurzame investering en dat is lastig voor een streek waar nauwelijks mensen wonen. Over twee jaar is de opvang weg en staat het vakantiepark weer leeg", aldus de burgemeester.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden