Vervolgen Assad wegens oorlogsmisdaden lastig

Het Syrische bewind van president Basjar al-Assad heeft een lange historie van ernstige schendingen van de mensenrechten.Beeld ap

Nieuwe beschuldigingen van oorlogsmisdaden aan het adres van de Syrische president Assad komen voor hem op een ongelukkig moment. Syrië neemt morgen deel aan een vredesconferentie in Zwitserland en mogelijk zullen de aantijgingen zijn onderhandelingspositie verzwakken. Maar of ze voor een ommekeer zullen zorgen is twijfelachtig.

De beschuldigingen komen uit een rapport van drie prominente internationale juristen, waar The Guardian en CNN gisteren mee naar buiten kwamen. Zij hebben onderzoek gedaan naar meer dan 50.000 foto's die een gevluchte overloper van het Syrische regime heeft meegebracht.

Op de foto's zijn de - vaak gemartelde - lichamen te zien van zeker 11.000 mensen, volgens de bron geëxecuteerde Syrische gevangenen. De beelden zijn gemaakt door een fotograaf van de Syrische militaire politie tussen het begin van de opstand in maart 2011 en afgelopen augustus.

De timing van het rapport lijkt niet toevallig. Morgen begint in de Zwitserse plaats Montreux een vredesoverleg over Syrië. De Verenigde Naties hopen dat daar via onderhandelingen over een overgangsregering een uitweg kan worden gevonden uit het al 34 maanden durende conflict.

Assads onderhandelingspositie bij het vredesoverleg wordt er door de nieuwe onthullingen over mogelijke oorlogsmisdaden door zijn regime niet sterker op. De deelnemende Westerse landen zullen van de Syrische president formeel eisen dat hij de mensenrechten respecteert, maar de vraag is hoe hard die eis zal zijn en of Assad zich er iets van aan zal trekken.

Om met het laatste te beginnen, hier lijkt weinig hoop. Syrië heeft een lange historie van grove mensenrechtenschendingen, onder Assads nu dertienjarige bewind en daarvoor onder dat van zijn vader Hafez al-Assad. Begin 2011, nog voor de huidige burgeroorlog uitbrak, schreef Human Rights Watch (HRW) al dat de mensenrechtensituatie in Syrië 'behoort tot de ernstigste ter wereld'.

In de eisen aan Assad hebben mensenrechtenorganisaties ook weinig vertrouwen. Volgens HRW hebben de Verenigde Staten zich er meer op gericht om de strijdende partijen aan tafel te krijgen, dan om "wezenlijke druk" op de Syrische president uit te oefenen om een eind te maken aan de gruwelijkheden. Mede hierom zijn de verwachtingen voor het vredesoverleg van morgen, Genève II genoemd, niet hooggespannen.

Ook de kans op vervolging van Assad lijkt klein, hoewel er volgens de juristen die de foto's hebben onderzocht, nu goed bewijsmateriaal is. Een van hen, professor David Crane, zei tegen The Guardian dat de foto's "het soort van bewijs zijn waar een aanklager naar zoekt en op hoopt".

Collega-onderzoeker Desmond de Silva zei dat de foto's "moorden op een industriële schaal documenteren", wat duidt op overheidsbetrokkenheid. Volgens hem is dit "een rokend geweer van het soort dat we nog niet eerder hebben gezien. Het maakt de zaak erg sterk".

Desondanks is het twijfelachtig dat Assad voor de rechter kan worden gebracht. Hem aanklagen bij het Internationale Strafhof in Den Haag ligt moeilijk. Syrië is geen partij bij dat Hof en verder is het niet waarschijnlijk dat de benodigde verwijzing door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties er zal komen. Rusland zal daarover, als bondgenoot van Syrië en als permanent lid, vermoedelijk zijn veto uitspreken.

Ook zal het lastig zijn om president Assad persoonlijk te koppelen aan deze misdaden, zegt een van de onderzoekers, oud-aanklager Geoffrey Nice. "Het zou kunnen zijn dat niet met enige graad van zekerheid te bewijzen is dat het staatshoofd hier direct bij betrokken is".

Een foto uit het rapport van een commissie van drie internationale juristen van een van de ruim 11.000 Syrische slachtoffers.Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden