Vervoer van goederen moet zes keer groener

groen transport | Het Nederlandse goederenvervoer over de weg moet de CO 2-uitstoot fors reduceren, terwijl de vervoersvraag verdubbelt. Hoe bereik je dat?

Truckliefhebbers over de hele wereld kijken reikhalzend uit naar de eerste december. Dan onthult Nikola Motors in de Verenigde Staten de eerste elektrische aangedreven truck voor lange ritten: de One. Het belooft de Tesla van de trucks te zijn. Blijkt de waterstof-elektrische vrachtwagen een fata morgana, een goedkope Tesla-imitatie? Of luidt de Nikola One het einde in van het dieseltijdperk in het zware transport?

In de truckwereld veranderen de tijden. Ook in 'Nederland Transportland' verdampt de scepsis over elektrisch vervoer. Zoals vandaag wanneer 120 vertegenwoordigers van grote winkels, fabrieken, universiteiten en overheden in Delft broeden op het vraagstuk van duurzamer goederenvervoer. Op het congres Factor 6 van Connekt, de netwerkorganisatie voor duurzame mobiliteit, luidt een van de hoofdvragen: wat wordt het alternatief voor diesel?

Het is een vraag aan een enorm brede goederenvervoersector in een dichtbevolkt land, een land dat een Europees vervoersknooppunt is met zijn internationale zee- en luchthavens. Door het land loopt een permanente goederenstroom. Wat de dieselalternatieven ook mogen worden, van alleen maar nieuwe aandrijvingen en brandstoffen moet de sector het niet hebben, stelt Connekt-directeur Nico Anten. Om in 2050 de doelen te halen van het Parijse klimaatakkoord is meer nodig. "De transport- en logistieksector moet dan drastisch minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990", zegt Anten.

Connekt liet TNO en CE Delft becijferen dat de vervoersvraag in 2050 2,5 groter zal zijn dan in 1990, terwijl in die periode de CO2-uitstoot juist 2,6 keer omlaag moet. Het leidt tot een reductie met de factor zes om de Parijse doelen te halen. Nieuwe aandrijvingen zorgen voor de helft van deze reductie. De rest moet komen van andere, slimme oplossingen.

Oplossing 1: stimuleer innovatie

Van fietskoerier tot containerschip: de vervoerssector is enorm breed. Elke vervoersmodaliteit kent eigen milieu- en klimaatvraagstukken. Overheden kunnen niet elke deelsector gemakkelijk dwingen tot goede uitstootmaatregelen. Zo zijn in het Parijse klimaatakkoord de luchtvaart en zeescheepvaart ontzien. Maar de overheidsdwang werkt in andere sectoren wel. Zo voeren stadsbesturen met succes milieuzones in.

Die overheidsdwang zet een innovatiebeweging in gang, zoals in het stadsvervoer. In Noord-Brabant gaan op verzoek van de provincie eind 2016 elektrische bussen rijden. In de steden vragen winkeliers vanwege de nieuwe milieuzones om groenere vervoermiddelen. Truckfabrikanten reageren traag op de vraag naar emissievrije wagens. Dat biedt ruimte aan nieuwkomers zoals Nikola. Busfabrikant VDL die ook de Brabantse stekkerbussen bouwt, ontwikkelt zo'n elektrische truck voor Europa.

In andere transportsectoren is innovatie lastiger. Daar is nog veel brandstofbesparing mogelijk, zegt Anten. "Vliegtuigen zijn vooral op de grond inefficiënt met brandstof." Vliegtuigen en ook schepen laten hun motoren vaak draaien om stroom op te wekken, ook als ze niet voortbewegen. Anten wil hiervoor meer stroompunten op vliegveldplatforms en aan havenkades.

Oplossing 2: durf samen te werken

Samenwerking blijkt in de transportwereld niet vanzelfsprekend. Duizenden halflege busjes en vrachtwagens doorkruisen Nederland. Ze zouden na het lossen ook retourvracht kunnen zoeken. Die is te vinden via Connekts stimuleringsprogramma 'Lean & Green Logistics'. Analyse van reisdata speelt in dat programma een hoofdrol. Transporteurs, verzenders en ontvangers moeten reisgegevens delen. Zo kunnen transporten aanzienlijk efficiënter worden gepland en duurzamer worden uitgevoerd.

Maar tot nu toe verkiezen vervoerders wachttijden en halflege ritten. Uit concurrentieoverwegingen zijn ze bang data te delen met hun collega's en opdrachtgevers. Want de concurrentie om de laagste prijs is moordend. Connekt heeft een geanonimiseerd systeem voor data-uitwisseling opgezet om toch CO2-vervoersprestaties en brandstofverspilling te kunnen meten.

Anten: "In de samenwerking tussen de opdrachtgever en transporteur zit een perverse prikkel. De transporteur loopt het risico op files of een halfvolle vrachtwagen, niet de opdrachtgever. Als je je samen verantwoordelijk voelt, scheelt dat beiden geld, tijd en uitstoot."

Oplossing 3: slimmer verpakken

Lucht vervoeren maakt goederentransport heel klimaatonvriendelijk. De CO2-uitstoot per vervoerd voorwerp is veel hoger in een halfvol transportvoertuig. Dat ligt nog hoger als in de verpakkingen veel ongebruikte ruimte zit. Slimmere verpakkingen zijn hard nodig om de vervoersruimte maximaal te gebruiken bij elk transport.

Oplossing 4: de milieubewuste consument

Een oorbel uit Japan is met een muisklik besteld. De webwinkelende consument realiseert zich amper welke internationale vervoersstromen hij in werking zet. "Mijn droom is dat de consument standaard groen vervoer krijgt en voor snelle verzending extra betaalt", vertelt Anten. "Leg de verantwoordelijkheid neer bij de consument."

Oplossing 5: minder (ver) vervoeren

Consuminderen zal niet een hoofdthema zijn op het Factor 6-congres waar transporteurs uitgaan van een blijvend groeiende vervoersvraag. Ook 3D-printing is geen thema. Goederenstromen verkorten en bundelen echter wel. Deels door de slimmere samenwerking. Maar ook dankzij maakindustrie die vanuit lagelonenlanden terugkeert en de groeiende vraag naar regioproducten.

Oplossing 6: meer spierkracht

In krappe binnensteden hebben busjes steeds minder te zoeken. De fietskoerier rukt op, al dan niet met een vrachtfiets. Anten stelt: "Spierkracht is een kansrijke 'techniek' om de CO2-doelen te halen."

Amsterdamse pakjesboot wordt elektrisch

Dagelijks pendelt een geelrood DHL-vrachtvliegtuig tussen Amsterdam en Leipzig waar het Europese logistieke centrum van DHL staat. Op het hoofdkantoor van DHL Nederland ontgaat dat niemand. Het gebouw staat pal naast het vrachtplatform op Schiphol-Oost. Daar mag Marijn Slabbekoorn, manager duurzaamheid bij DHL Express, broeden op de vraag hoe het pakketvervoer in Nederland groener kan worden.

DHL, onderdeel van Deutsche Post, doet daarom mee aan het stimuleringsproject Lean & Green van Connekt. Duurzaam vervoer is een lastig vraagstuk, legt Slabbekoorn uit. "Alles draait in de logistiek om winstmarges van centen." DHL heeft als wereldspeler alle vervoermiddelen in eigen beheer: van de pakkettenboot in de Amsterdamse grachten tot aan het vrachtvliegtuig. DHL ziet kans om zes keer duurzamer te worden in 2050. "Wij voelen daarvoor een plicht."

Groen betekent trouwens ook kassa: efficiënter vervoeren leidt tot lagere brandstofverbruikskosten. Hierbij stuit DHL wel op problemen. De aanloopfase is prijzig. Zo betalen klanten (nog) niet mee aan elektrisch vervoer. Maar laadpalen in Amsterdam kennen nog geen grootverbruikerstarief voor DHL. Slabbekoorn: "Fabrikanten produceren ook niet de voertuigen die wij vragen. DHL kocht een startup die elektrische Streetscooter-bestelauto's maakt. We maken nu onze eigen voertuigen."

DHL liet voor de ritten in Amsterdam en Utrecht nog dieselbusjes elektrificeren in Turkije. Een grote investering. Op korte termijn is het niet rendabel, stelt Slabbekoorn, maar op lange termijn wel door het stadsvervoer anders te organiseren. DHL gaat binnensteden emissievrij bedienen met (vracht)fietsen en elektrische voertuigen vanuit distributiecentra aan de stadsrand.

Daarom ook moet in 2017 de DHL-rondvaartboot 'Hollands Glorie' in Amsterdam vervangen worden door een elektrische versie, een transportmiddel en servicepunt ineen. DHL onderzoekt intussen ook nieuwe transportvormen. Met de Brabantse busfabriek VDL wordt gepionierd met een elektrische truck. DHL steunt het hyperloopproject van TU Delft. De hyperloop, een grote transportbuis voor hogesnelheidsvervoer over lange afstanden, kan ooit het vliegtuigverkeer (deels) vervangen. Wie weet tussen Amsterdam en Leipzig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden