Verveling

Er zijn veel mogelijkheden om ieders moordlust en agressie op te wekken. Ongeveer dertig jaar na de bewijsvoering in de experimentele psychologie meent een commissie van onbetwiste wijsneuzen dat verbeeld geweld op de televisie alles de loef afsteekt. Daarom mag het alleen nog maar na tien uur 's avonds vertoond worden. Dat de kinderziel voor de televisiebeelden het gevoeligst is en dat die vanaf dat tijdstip met de rest van het lichaam te bed ligt zijn aannames die opgaan voor gezinnen waar men aan opvoeding doet. Het netto-effect van de overbodige maatregel wordt verder teniet gedaan door de beperkte jurisdictie van het decreet. Veronica en de andere broertjes vallen onder Luxemburg en daar eten ze om tien uur nog.

In de jaren zeventig pleegde een 12-jarig jongetje een koelbloedige moord. Om het kind de doodstraf te besparen voerde de verdediging aan dat het inspiratie had opgedaan uit een aflevering van de serie 'Kojak'. De psychologen Bandura en Walters kwamen er veelvuldig aan te pas: het zien van een rolmodel dat beloond wordt voor zijn gewelddadig handelen nodigt uit tot navolging. In Den Haag bood een snackbar temidden van alle soorten hamburgers ook de Kojakburger aan. Wie uit nieuwsgierigheid deze, vergeleken met de gewone hamburger duurdere variant koos, kreeg een kale hamburger op het bord, slechts smadelijk begeleid door een lachsalvo van de eigenaar. Ja, 'Kojak' kan moordlust opwekken.

Heeft de commissie eigenlijk wel gelijk? Het zijn oude onderzoeken die een relatie bevestigen tussen geweld zien en geweld uitoefenen. De wereld is intussen enorm veranderd, behalve misschien voor commissieleden in wier omgeving wekelijks de heg wordt geknipt en het gras wordt gemaaid. Maar het merendeel van de mensen woont in buurten waar je weerbaar moet zijn. Waar je een watje bent als je met lege handen op school verschijnt.

Er zijn sterkere concurrenten van geweld op televisie. Sterker nog, en ook dat is psychologisch bewezen: het beleven van prikkels door het zien van geweld brengt een ontlading teweeg, waardoor men van werkelijk fysieke reactie kan afzien. Deze samenleving schreeuwt om skatebanen, video's, computerspelletjes en spannende films, omdat we anders niet weten wat we moeten doen met de onmacht en de irritatie die het geïnformeerd zijn over de wereld nu eenmaal met zich meebrengt. We weten dat machthebbers vaak niet deugen, we weten dat bureaucratie je gek maakt en we weten dat de wereld barst van het geweld, dat mits het functioneel en echt gebeurd is ook voor tienen getoond mag worden.

Er wordt voor tienen op de Nederlandse televisie niet genoeg geweld vertoond! Als we Bruce Willis niet hadden, zouden we niet meer geloven in helden. Het almaar gezapiger wordende 'Nova' en al die andere pakken programma's maken je toch wild over de gemiste kansen? Waarom overtuigen ze je er toch niet van dat Arie van der Zwan, nu kandidaat voor Rotterdam, de maatschappelijke ghostbuster is? Ex-HGM-topper Huib Boermans en de zijnen als de gentleman-fraudeurs in de wereld van boeven? Winnie Sorgdrager als de Jeanne D'Arc, gekneveld tussen geslepen pruikendragers? Welnee, we krijgen schoolmeester Mingelen of tante Schrijvers, van wie we dankzij nota bene kwaliteitskrant NRC/Handelsblad met haar lezersbeledigende rubriek 'Buiten Beeld' inmiddels weten dat ze het liefst dagelijks een uur bij de visagist zit.

De grootste motivator voor geweld is volgens onderzoek van de laatste tien jaar niet fictioneel geweld, maar verveling. “Alle criminaliteit komt voort uit verveling”, zei architect Wick Roling in 1990 tegen Adriaan van Dis, en het bewijs ligt achter de krantenberichten: Een vrouw die haar man vermoordde omdat die haar stierlijk verveelde. Kinderen die uit verveling tramhuisjes vernielden of klasgenoten molesteren. Voetbalvandalen die in hun clubtrouw een antidote tegen verveling hebben gevonden. Verveling is onze grootste vijand en de ware bron voor geweld.

Vervelingsspecialist Tardieu schreef in 1903 al dat alle oorlogen en revoluties uit verveling voortkomen. Het is te hopen dat een moderne commissie zich onverwijld beijvert voor een verbod op ieder vervelend programma op de televisie. Ik zou er graag zitting in nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden