Vertrouwen

Wat zou Tom zeggen van de top in Egypte? Heeft het zin Barak en Arafat in een snelkookpan te stoppen in de hoop dat ze er minder taai uitkomen? Met zo'n pan kun je snel erwtensoep koken, maar kun je er ook snel vrede mee afdwingen tussen Israël en de Palestijnen?

Tom is geen mens. Tom is een wiskundige theorie. De letters staan voor Theory of Moves. Tom is een verbetering van een andere wiskundige theorie, de Speltheorie. Die werd in de jaren vijftig ontworpen om de beste strategie te bepalen voor partijen die zijn betrokken bij een conflict. De Speltheorie gaat uit van statische situaties met spelers die zich rationeel gedragen. Maar mensen gedragen zich zelden uitsluitend rationeel. Emoties en voorkeuren spelen ook een rol. In de New Scientist van oktober 1998 wordt beschreven hoe de Britse wiskundige Nigel Howard de Speltheorie ombouwde tot Dramatheorie. Daarin worden emoties en voorkeuren wel verdisconteerd.

Een tweede manco van de Speltheorie is dat deze er geen rekening mee houdt dat conflicten dynamisch zijn. De partijen veranderen hun strategie in reactie op elkaar. Politicoloog Steven Brams loodste het dynamische aspect de Speltheorie binnen. In juni berichtte de New Scientist over zijn Theory of Moves en over de analyse die daarmee was gemaakt van het conflict in Noord-Ierland.

Lezing van beide artikelen roept associaties op met het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Zolang de Britse regering niet wilde praten wist de Ira het meest te bewerkstelligen door geweld.

Ook in het huidige conflict winnen de Palestijnen het meest met geweld. Immers, Israël wil niet verder gaan dan een beperkte teruggave van de Westelijke Jordaanover en een minimale Palestijnse soevereiniteit over wat Palestijnse dorpen die aan Jeruzalem grenzen. Voor Palestijnen betekent dat: Israël wil niet praten. Geweld is hun meest 'rationele' antwoord. Door het geweld is de internationale gemeenschap in het geweer gekomen en die kan tijdens de top in Egypte weinig anders doen dan Israël tot consessies dwingen.

Of Israël zich laat dwingen is de vraag. In Noord-Ierland kwam het Goede Vrijdag-akkoord tot stand door de weg naar het einddoel, vrede, op te delen in kleine tussendoelen. Door de realisatie van ieder tussendoel moest het vertrouwen tussen de partijen groeien. Een identiek proces werd gestart in Oslo met de geheime besprekingen tussen Israëli's en Palestijnen.

Vertrouwen is het sleutelwoord. Zonder vertrouwen, aldus vrij vertaald de inzichten van Howard en Brams, handelen conflicterende partijen uit eigenbelang. Vertrouwen maakt concessies mogelijk, consessies leiden tot vertrouwen. Vertrouwen en concessies samen leiden tot oplossing van het conflict.

Wat meestal de land-voor-vrede-strategie van Oslo wordt genoemd, is in feite een land-voor-vertrouwen-strategie. Oslo's basisprincipe was: hoe vertrouwenwekkender het gedrag van de Palestijnen zou zijn, hoe meer land ze zouden terugkrijgen op de Westelijke Jordaanoever, hoe meer land Israël zou teruggeven, hoe meer de Palestijnen Israël tegemoet zouden komen.

Samenwerking op het gebied van waterbeheer moest tot vertrouwen leiden. Het gevangenzetten van de strijders van Hamas en Islamitische Jihad moest tot vertrouwen leiden. Het nalaten van haatpropaganda en de vrije toegang tot de joodse heilige plaatsen idem. Op zijn beurt moest Israël het vertrouwen opbouwen door de overdracht van soevereiniteit over bevolking en gebieden aan de Palestijnse Autoriteit en door de vrijlating van Palestijnse gevangenen.

Van het vertrouwen is niets meer over. Niet aan Palestijnse kant, niet aan Israëlische kant. Vertrouwen is niet iets dat kan ontstaan onder het oordelend oog van de internationale politici en van de camera's. Pas als iedereen zich ermee bemoeit en alle camera's weer weg zijn, kan het vertrouwen stapsgewijs worden hersteld. Zo ver is het nog lang niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden