Vertrouwenscrisis in Noord-Ierland door akkoord met de Conservatieven in Londen

Gerry Adams, de leider van Sinn Féin, spreekt de pers toe in Londen. Beeld AP

Vormen de Noord-Ieren vandaag geen regering, dan kan Londen de macht overnemen - wat de vrede zou frustreren.

Terwijl alle aandacht de afgelopen weken uitging naar het sluiten van een gedoogsteunakkoord tussen de Noord-Ierse partij DUP en de Conservatieven, borrelde op de achtergrond ook een politieke crisis in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast. En die bereikt vandaag een kookpunt. Als er om 16.00 uur geen akkoord is, kan de Britse regering de macht over Noord-Ierland naar zich toe trekken.

De twee grootste partijen, het katholieke Sinn Féin en de protestantse DUP, vormen daar al jaren een eenheidskabinet. Zo was het eind vorige eeuw afgesproken in de Goede Vrijdag-akkoorden, die de opmaat vormden naar vrede en politieke stabiliteit.

Maar sinds januari is er geen regering meer. Sinn Féin trok de stekker uit de samenwerking nadat DUP-leider Arlene Foster ondanks een aan haar klevend subsidieschandaal weigerde op te stappen. De vervroegde regionale verkiezingen in maart boden geen soelaas. Net als daarvoor kwamen beide partijen opnieuw bovendrijven als de belangrijkste vertegenwoordigers van de Noord-Ieren en dus zat er weinig op dan weer met elkaar om tafel te gaan.

Sindsdien onderhandelen ze onder toeziend oog van de Britse regering over nieuwe samenwerking. Een uiterst moeizaam proces, waarbij beide partijen tergend langzaam dichter tot elkaar komen. Tot vorige maand pruttelden die onderhandelingen op de achtergrond door en leek de deadline van 29 juni een haalbare termijn.

Maar ineens zorgden de Britse parlementsverkiezingen voor een nieuwe vertrouwenscrisis. Premier May liep tegen een dramatische nederlaag op en zag zich genoodzaakt een deal te sluiten met de DUP om aan de macht te blijven. "Een kapitale fout van May", zegt voormalig Labour-minister voor Noord-Ierland Shaun Woodward tegen de BBC. "Daarmee loopt ineens het vredesproces in Noord-Ierland gevaar."

Woodward is niet de enige criticus. Eerder gaven oud-premier John Major en Jonathan Powell, een van de belangrijkste onderhandelaars van de vredesakkoorden, dezelfde waarschuwing. Zij vinden dat de Britse regering haar neutrale positie door deze deal met de DUP heeft opgegeven.

Die neutrale rol is al twintig jaar cruciaal bij elke onderhandeling in Noord-Ierland. "En door het bed met de DUP te delen is May niet neutraal meer", zegt Woodward. Alles draait immers om vertrouwen tussen de katholieken en de protestanten. Vanaf nu zal Sinn Féin zich altijd afvragen wat de Britse regering achter gesloten deuren met de DUP heeft besproken, iets wat de verhoudingen niet ten goede komt.

Optimistisch

Bij de DUP zijn ze optimistisch dat er een akkoord komt. Vooral de 1,5 miljard euro voor Noord-Ierland die zij toegezegd hebben gekregen uit Londen in ruil voor hun gedoogsteun, geeft beide partijen de mogelijkheid hun achterban te paaien.

Maar Sinn Féin toont zich minder positief. Op hun belangrijkste eisen wil de DUP maar niet ingaan. Zo wil Sinn Féin een speciale wet voor de Ierse taal, een erkenning dat het Iers-Gaelisch op gelijke voet staat met het Engels in Noord-Ierland. Ook willen ze nog steeds dat Foster verdwijnt, al lijkt die eis af te zwakken nu de deadline nadert.

Als er vanmiddag geen akkoord komt kan James Brokenshire, de Conservatieve minister voor Noord-Ierland, twee dingen doen. Óf hij voert de direct rule in, wat betekent dat Londen de uitvoerende macht over Noord-Ierland krijgt en Sinn Féin en DUP hun zeggenschap voorlopig verliezen. Óf hij kondigt een afkoelingsperiode af, waarbij enkele technocratische Noord-Ierse ambtenaren het de komende tijd voor het zeggen krijgen zodat de partijen verder aan een oplossing kunnen werken. Beide scenario's zijn ongunstig voor de grote partijen, die daarmee de komende tijd weinig kunnen doen om het beleid te bepalen. Oud-minister Woodward rekent er overigens op dat er wel degelijk een akkoord komt, juist om bovenstaand scenario te voorkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden