Interview

'Vertrouwen is het allerbelangrijkst bij een convenant'

Beeld Studio Vonq

Wie iets tot stand wil brengen via een convenant, moet zich in de andere partijen verdiepen, zegt Ser-voorzitter Hamer.

"Dit model is uniek in de wereld", zegt voorzitter Mariëtte Hamer van de Sociaal-Economische Raad (Ser) over de Nederlandse convenanten voor duurzaam ondernemerschap waarin bedrijven in coalities samenwerken met overheid, vakbonden en ngo's. Juist omdat het zo nieuw is, vindt de Ser het belangrijk te evalueren en daar lessen uit te trekken. Die voortgangsrapportage verschijnt vandaag.

Eén les is dat partijen bereid moeten zijn om zich te verdiepen in de standpunten van andere partijen. Ook moeten ze elkaar meer vertrouwen. Een open deur? Nee, vindt Hamer. "Kom een dagje meelopen, zou ik zeggen", zegt ze. "Of kijk eens op het Binnenhof hoe het werkt in onderhandelingsprocessen. Iedereen komt met z'n eigen enthousiasme binnen, vol van z'n eigen ideeën. Daarna pas bedenken de betrokkenen hoe het op anderen overkomt. In dat proces is vertrouwen het allerbelangrijkst. Als dat ontbreekt - tussen partijen, in de coördinatie of in het convenant zelf - lukt het niet."

Begrip kweken

Dat blijkt: bij de onderhandelingen over het voedingsconvenant lukte het niet. Oxfam Novib en vijf andere belangrijke ngo's, liepen weg. Zij accepteerden niet dat individuele supermarkten geen handtekening zetten en wantrouwden de beloftes van de branche-organisaties, waaronder het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL). In zo'n geval bemiddelt de Ser 'op de achtergrond', zegt Hamer. "Wij proberen begrip te kweken. Door onafhankelijke informatie in te brengen en een beetje te masseren hopen we alle partijen erbij te houden. Maar uiteindelijk is de Ser facilitator. De partijen moeten zelf met oplossingen komen."

De stap van de ngo's heeft niet geleid tot beweging aan de andere kant. Wie bepaalt of een convenant voldoende ambitieus en afgerond is? Hamer: "De overgebleven partijen, op basis van de Oeso-richtlijnen. Denk niet dat dat makkelijker gaat, zonder weglopers. Mijn ervaring is dat de achterblijvers zich juist verantwoordelijk voelen om het goed te doen. Ze weten dat er scherper naar het resultaat wordt gekeken en dat er kritiek komt."

Mariëtte Hamer, voorzitter van de Ser. Beeld ANP

Maar ook minister Kaag schreef vorig jaar al aan de Kamer dat er meer risico's zitten aan een convenant dat alleen door branche-organisaties wordt getekend en niet door individuele bedrijven. Bedrijven kunnen zich dan aan de afspraken onttrekken. Daarom zeggen de ngo's: laat die supermarkten nou zelf tekenen, dan kunnen we ze aan hun beloftes houden. Hamer begrijpt die wens. Toch kan het ook voordelen hebben om met branche-organisaties te werken, zegt ze. "Het bereik kan er flink door vergroten. En er is een helder aanspreekpunt als de uitvoering niet op gang komt. Het CBL belooft te zorgen dat al zijn leden risico-analyses in hun productieketen gaan uitvoeren en het gaat dat zelf controleren. Dat is een enorm karwei. Maar de levensmiddelenbranche heeft zich zo gecommitteerd bij de ondertekening vrijdag... Bedrijven moeten van goeden huize komen als ze zich niet aan hun afspraken houden."

Verbroken beloftes

Toch stelt ook de Ser zelf in zijn rapportage dat deelnemers aan convenanten hun beloftes niet altijd nakomen, dat ze meer beloven dan ze kunnen leveren. Het wantrouwen van ngo's is dus te begrijpen. "De les is dat we nog betere afspraken moeten maken", stelt Hamer. "Elk convenant is anders, we hebben geen blauwdruk. Dan zou het simpel zijn: tekenen en klaar. En het is nog maar de vraag of sommige convenanten dan wel tot stand zouden komen. Je wil vooral dat die eerste stap gezet wordt. Elke sector heeft zijn eigen dynamiek, proces en tijdpad. En bewustwording is een belangrijk effect van de convenanten. Bedrijven moeten beseffen hoe verantwoordelijk ze zijn."

En de overheid? Sommige ngo's beschouwen zichzelf als het morele geweten bij het opstellen van convenanten en vinden dat de overheid hen niet genoeg steunt als ze de lat hoog willen leggen. "Dat gevoel begrijp ik", zegt Hamer. "Maar dat geweten is de oorsprong van wie ze zijn. Iedereen heeft nu eenmaal een andere rol aan tafel. De overheid weegt af: tot hoe ver gaat de ambitie van deze sector,kunnen we verder duwen of niet? Minister Ploumen heeft trouwens keihard aan de convenanten gewerkt en ik zie de nieuwe minister dat ook weer doen. Ngo's staan er niet alleen voor."

Lees ook:

Convenanten zijn veel te vrijblijvend, het is tijd voor harde afspraken

In de convenanten voor duurzaam ondernemen moeten veel hardere afspraken worden gemaakt. In de praktijk blijkt namelijk dat deelnemers hun beloften niet waarmaken.

Supermarkten tekenen niet voor duurzaam voedselconvenant

Ontwikkelingsorganisaties vinden een initiatief voor duurzame voeding zinloos zonder handtekening van de supermarkten. Zij stappen uit het akkoord. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden