Vertrouwen in machtige Koreaanse 'chaebol' smelt snel weg

ROTTERDAM - De financiële crisis waarin Zuid-Korea dit najaar is beland, is ten dele toe te schrijven aan vijf machtige bedrijfsconglomeraten, die zich met steun van de overheid zwaar in de schulden hebben gestoken. Nu de hoge economische groeicijfers van de afgelopen jaren niet zijn vol te houden, stort het vertrouwen in.

Tot die conclusie komt de Rotterdamse bedrijfs- en ontwikkelingseconoom Roger van Hoesel in een toelichting op zijn morgen aan de Erasmus universiteit te verdedigen proefschrift over de expansie van het bedrijfsleven van Zuid-Korea en Taiwan. In de opzienbarende opbloei die de Zuid-Koreaanse economie sinds de jaren zestig heeft doorgemaakt, speelde de nationale overheid steeds een cruciale rol. Het protectionistische beleid dat decennia lang werd gevoerd, leidde onder meer tot een nauwe verwevenheid tussen de staat, de banken en de top van het bedrijfsleven.

Aanvankelijk profiteerde het land - tot het eind van de Tweede Wereldoorlog een door Japan overheerst wingewest en begin jaren vijftig opnieuw geteisterd door oorlogsgeweld - van extreem lage lonen en was wereldwijde export de drijvende kracht achter het economische wonder. Sinds het eind van de jaren tachtig is de situatie echter ingrijpend gewijzigd, signaleert Van Hoesel (32) in zijn proefschrift. Het loon- en welvaartsniveau is er onder invloed van een succesvolle vakbeweging inmiddels te vergelijken met een land als Spanje. En de vijf grootste 'chaebol' - de industrie- en handelsconglomeraten Samsung, Hyundai, LG, Daewoo en Sunkyong, samen verantwoordelijk voor liefst 38 procent van de Koreaanse uitvoer - proberen hun leidende positie overeind te houden door omvangrijke investeringen in het buitenland.

De 'nieuwe' en nog vrijwel onbekende multinationals uit het voormalige ontwikkelingsland - Zuid-Korea, de elfde economie ter wereld, is inmiddels toegetreden tot de Oeso, de club van rijke industrielanden - moeten echter opboksen tegen de grote gevestigde concerns en merknamen uit de VS en Europa. Anders dan een bedrijf als Philips beschikte de elektronica-tak van Samsung bijvoorbeeld tot voor kort nog nauwelijks over eigen distributiekanalen. Ook is de innovatieve kracht op technologisch gebied gering.

De chaebol, ondanks hun enorme omvang veelal nog traditionele familiebedrijven, zijn bovendien heel ouderwets georganiseerd met een strakke interne hiërarchie. Van Hoesel, werkzaam bij het Nijmeegse management-adviesbureau Buck Consultants, zegt dat de Zuid-Koreaanse concerns zich daarbij de laatste jaren opmerkelijk vaak richten op landen als Polen, Tsjechië en Roemenië, waar het loonpeil nog relatief laag is en de technologische standaard minder hoog.

In eigen land staan de chaebol en hun verwevenheid met het staatsapparaat en bankwezen, voortdurend aan kritiek bloot. In Seoul zijn er zelfs wekelijks demonstraties tegen misstanden als corruptie en vriendjespolitiek. Maar hoewel iedere nieuw gekozen president in Zuid-Korea bij zijn aantreden belooft de macht van de conglomeraten te zullen breken, is dat er nooit van gekomen.

Van Hoesel: “De Koreanen zijn heel boos en gefrustreerd, vooral onder jongeren is er veel behoefte aan openheid. Maar aan de andere kant leert het confucianisme dat je respect moet hebben voor ouderen, en zijn er strakke regels hoe je je dient te gedragen. Dat zit heel diep.”

De machtsconcentratie die de chaebol belichamen, zijn inmiddels ook een doorn in het oog van het Internationaal Monetair Fonds. Het IMF, dat nu de laatste hand legt aan een omvangrijk steunpakket voor de ingeklapte Koreaanse economie, drong er al een jaar geleden op aan hun invloed terug te dringen en in het slecht georganiseerde bankwezen orde op zaken te stellen.

Tenslotte is het vertrouwen in de chaebol getaand door de enorme schuldenlast die zij in het verleden onder rugdekking van de overheid op hun schouders hebben genomen. Veel leningen, vaak in dollars en yen, beginnen nu af te lopen. Maar omdat de winstgroei van de concerns tegenzit, is hun vermogen tot aflossen beperkt. Een sneeuwbaleffect had vervolgens de snel inzakkende koers van de won, de nationale munt, ten opzichte van de dollar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden