'Vertrekken heeft alleen zin als dat breed wordt gedragen'

Hoogleraar bedrijfsethiek: Boycots moeten doelgericht zijn

INTERVIEW | JELLE BRANDSMA

Shell weg uit Syrië? Als het aan D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold ligt, neemt Shell in ieder geval het voortouw om via olie het regime onder druk te zetten. Een boycot is alleen krachtig als dat gebeurt samen met andere landen en andere bedrijven, zegt Ronald Jeurissen, hoogleraar bedrijfsethiek aan Nyenrode.

Kan een politieke partij een boycot vragen van een bedrijf?
"Zeker. Het is zelfs de taak van een politieke partij om dat te doen. Een politieke partij is onderdeel van de publiek opinie. Wat de regering moet doen is een heel andere zaak. Die moet zich terughoudend opstellen. Een bedrijf is gebaat bij continuïteit, en daarmee moet de regering rekening houden. De politiek wil nog wel eens meegaan met de waan van de dag. Shell zit al zeventig jaar in Syrië en het is te hopen dat zij daar nog eens zeventig jaar kunnen opereren."

Wat moet Shell doen?
"Een bedrijf moet zich zo ver mogelijk houden van de politieke discussie. Shell hoeft niet te reageren op een oproep van een paar politieke partijen; oproepen tot een boycot scoort altijd goed in de pers. Maar Syrië is een zware kwestie. Dit is een heel bijzondere situatie. Als Shell in Syrië een hele grote speler is en de Nederlandse overheid doet een beroep op het bedrijf om zich terug te trekken, dan moet men toch overwegen om daaraan gehoor te geven. Ik denk dat de onderneming dan contact moet zoeken met andere oliemaatschappijen in Europa om tot een gezamenlijke aanpak te komen. Het wordt overigens wel lastig voor Shell, want vorig jaar is 35 procent van Syria Shell Petroleum Development verkocht aan de Chinezen. China staat niet bekend als voorvechter van een boycot."

Heeft vertrekken uit Syrië zin?
"Een bedrijf moet in het algemeen erg oppassen met boycotmaatregelen. Handel heeft baat bij continuïteit en handel zelf leidt vaak ook tot stabiele relaties. Je kunt wel een embargo willen - en wij vinden natuurlijk al snel dat wij gelijk hebben - maar stel nu dat een ander land met een andere cultuur en andere opvattingen straks ook gaat boycotten. Dan begrijpen wij het niet meer. Wie heeft het gelijk aan zijn zijde?

"Boycots zijn ook niet altijd succesvol. Heineken moest in 1996 weg uit Burma vanwege de mensenrechten en het heeft niet geholpen. Er is een boycot van Zimbabwe en Mugabe zit er nog steeds. Het heeft vaak een symbolische waarde. Een boycot is alleen zinnig als hij heel doelgericht is en breed wordt gedragen. Als aan die voorwaarden is voldaan heeft vertrekken uit Syrië zin. Je weet dat een boycot de bevolking hard raakt, maar het treft het Syrische regime zeker ook. Het lijkt mij daarom effectief: het land zal de raffinagecapaciteit en de buitenlandse deviezen missen."

Kan de regering een boycot opleggen?
"Als een meerderheid van het parlement wil dat Shell uit Syrië vertrekt, dan denk ik wel dat het kabinet dat aan het bedrijf kan opdragen. Maar de regering zal altijd een appèl doen op de eigen verantwoordelijkheid van Shell. En Shell zal dekking moeten zoeken voor zo'n stap. Het is nogal wat. Het is een vertrouwensbreuk in het zakelijk verkeer met Syrië. Legitimiteit is er als verschillende Europese landen, bijvoorbeeld Nederland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland een beroep doen op hun bedrijfsleven. En als Shell zich terugtrekt in overleg met andere oliemaatschappijen. In dat geval kunnen zij het ook uitleggen aan hun aandeelhouders als een maatschappelijke verantwoordelijkheid."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden