Vertel de ongemakkelijke waarheid over armoede

Hulporganisaties, groot of klein, zullen altijd tekortschieten. Het kernprobleem is de armoede in de wereld, en dat kan ontwikkelingshulp niet oplossen.

De ’doe-het-zelvers’ in ontwikkelingshulp, kleine particuliere hulporganisaties, maken hun claim dat ze beter zijn dan grote organisaties niet waar. Dat concludeert de Nijmeegse wetenschapper Lau Schulpen (Trouw, 16 en 17 november).

Met de opkomst van de kleine particuliere initiatieven belandde ontwikkelingssamenwerking in haar derde cyclus. Het begon ooit met aanbodgestuurde hulp: de Nederlandse overheid en hulporganisaties bepaalden wat voor soort hulp goed is voor ’de armen’, en daarvan kon ons bedrijfsleven nog een graantje meepikken. Daarna kwam de vraaggestuurde hulp, waarin ontwikkelingslanden in ieder geval op papier meer gingen bepalen wat voor soort hulp ze wilden hebben.

Nu zijn we dan beland in de periode van de draagvlakgestuurde hulp. Hulporganisaties moeten aantonen dat ze draagvlak in de samenleving hebben om voor overheidssubsidie in aanmerking te komen. Door kleine particuliere initiatieven te subsidiëren laten ze zien dat ze over een groot draagvlak beschikken.

De hulporganisaties kijken daarbij naar wat scoort onder de Nederlandse bevolking. Eenvoudige projecten als onderwijs of schoon drinkwater verkopen makkelijker dan meer politiek getinte projecten waarin bijvoorbeeld de strijd voor een eerlijke wereldhandel centraal staat.

Met de hype van de kleine particuliere initiatieven is de overgang naar draagvlakgestuurde hulp voltooid. Op verjaardagsfeestjes is het tegenwoordig hip om te zeggen dat je een eigen stichting hebt, waarna het gesprek bijna automatisch verder gaat over grote hulporganisaties waar te veel geld aan de strijkstok blijft hangen en waar de directeuren hoge salarissen verdienen. Ontwikkelingssamenwerking heeft zo een hoog Pim Fortuyn-gehalte gekregen, van ’zeggen wat je denkt’. En net als met de opstelling van het Nederlands elftal denkt iedereen er verstand van te hebben. Want wat is er nu zo moeilijk aan ontwikkelingssamenwerking? Dat kan iedereen.

Mirjam Vossen stelt dat mensen die zich fundamenteel verzetten tegen de doe-het-zelvers de tijdgeest miskennen (Trouw, 17 november ). Je ontkomt er immers niet aan dat mensen op vakantie met armoede worden geconfronteerd en iets concreets willen doen. Echte ontwikkelingsorganisaties moeten de doe-het-zelvers daarom helpen te professionaliseren, vindt ze.

Maar te weinig professionalisme is niet het kernprobleem. Burgers vragen zich steeds vaker af hoe het kan dat we na 60 jaar ontwikkelingshulp de armoede nog steeds niet hebben opgelost. Ze geven de professionele hulporganisaties de schuld, en veronderstellen dat de doe-het-zelvers de armoede wél kunnen oplossen omdat er nauwelijks geld aan de strijkstok blijft hangen. Wat mensen echter niet zien, zijn de beperkingen van de hulp zelf. Ontwikkelingshulp kan en zal het armoedevraagstuk nooit oplossen. De armoede op de wereld is een zaak van oneerlijke verdeling van welvaart en oneerlijke kansen binnen het handelssysteem.

Het armoedevraagstuk is een ’Ongemakkelijke Waarheid’, om in de woorden van Al Gore te spreken. Sommige grote hulporganisaties – vooral NCDO, de grootste subsidiegever aan de particuliere initiatieven – denken makkelijker een groot draagvlak binnen te halen als ze veilig varen op Nederlanders met goede bedoelingen die eigen projecten opzetten, dan met campagnes waarin mensen met deze ongemakkelijke waarheid worden geconfronteerd.

Dit is een gemiste kans, juist omdat steeds meer mensen in Nederland zich willen inzetten voor een betere wereld. Die moet je de juiste handvatten geven en vooral ook wijzen op die ongemakkelijke waarheid van het armoedevraagstuk. En laat zien hoe ze op een simpele wijze al een structurele bijdrage kunnen leveren in het beter maken van de wereld. Bijvoorbeeld door iets bewuster bij hun aankopen te kijken naar faire en unfaire producten.

Doe je dat niet, dan worden goedwillende burgers, zoals de kleine particuliere initiatieven en hun donateurs, vroeg of laat door bijvoorbeeld een Lau Schulpen gewezen op de beperkingen van ontwikkelingshulp. Dit zal tot nieuwe teleurstellingen leiden en het trieste daarvan is dat het draagvlak in de Nederlandse samenleving voor armoedebestrijding dan alleen maar zal afnemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden