Verstand

Je kunt veel van me zeggen, maar niet dat ik verstand heb van de Amerikaanse politiek. Anders was ik in juli een column nooit als volgt begonnen: 'Goed, Hillary Clinton wordt dus president van Amerika.' Ze had toen net de Democratische nominatie veroverd op Bernie Sanders - een man die de kant koos van de onzekere burger en daarom een populist werd genoemd - en leek haar Republikeinse tegenstander simpelweg omver te gaan kegelen. Donald Trump? Cakewalk.

Ik kon me niet voorstellen dat een narcistische testosteronbom als hij president zou worden, maar ik zat er naast, en dat had alles te maken met wat Sanders wél zag en Clinton niet, namelijk dat de angst en de woede van veel witte kiezers zo groot was, dat ze bereid waren op elke kandidaat te stemmen die hen eeuwig appelgebak beloofde.

Het was verrassend dat ze daarvoor uitkwamen bij een miljardair met het sociale gevoel van een piranha, maar het was niet verrassend dat ze níet uitkwamen bij Hillary. En de witte woede lijkt de beslissende factor te zijn geweest bij haar verlies, al is het nog wel aardig op te merken dat ze in feite heeft gewonnen met 59.923.000 tegen 59.693.000 stemmen.

In The Washington Post stond gisteren treffend beschreven hoe de Clintons in de loop van de decennia hun band met de doorsnee kiezer verloren. Bill wist in 1992 nog de verkiezingen te winnen door zichzelf voor te houden 'it's the economy, stupid', gebaseerd op gedetailleerd onderzoek naar de arbeiders en de middenklasse van Macomb County in Michigan, die (ook toen al) vreesden voor hun banen en hun manier van leven. Maar Hillary was altijd al de afstandelijker helft van het powerduo en bovendien inmiddels zozeer deel geworden van het establishment dat ze onmogelijk stem kon geven aan de onvrede in het land.

Sinds haar vertrek als minister van buitenlandse zaken gaf ze acht keer een speech voor de bankensector, waarvan drie keer voor Goldman Sachs. Het leverde haar 1,8 miljoen dollar op, maar - dat noteerde ik in juli gelukkig al wel - het kostte haar ook iets: onafhankelijkheid en geloofwaardigheid. En dat waren nu precies de troeven van Bernie Sanders. De dwarse senator uit Vermont werd onverkiesbaar geacht, want veel te radicaal voor Amerikaanse begrippen. Maar de les van deze verkiezingen is dat die altijd onvoorspelbaar zijn en dat radicaliteit - hoeveel bonter kun je het maken dan Trump? - niet per se een obstakel hoeft te zijn. De calculerende uitstraling van Hillary deed het in elk geval niet beter en verrek, als je kijkt naar de staten die zij verloor aan Trump, dan zijn dat dezelfde staten die zij in de voorverkiezingen verloor aan Sanders. Met andere woorden: met Sanders hadden de Democraten betere kaarten gehad.

Niet dat ik er verstand van heb, maar ik denk dat we in Europa, en zeker in Nederland, gewaarschuwd mogen zijn. De Rattenvangers van Hamelen staan klaar. Willen we hun hatelijke populisme stoppen, dan moeten we een moreel en inspirerend verhaal hebben dat mensen raakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden