Verstandelijk beperkten raken straks buiten beeld

Haagse plannen bedreigen de toekomst van verstandelijk gehandicapten, waarschuwt vader Jurriaan Fransman.

De politiek koestert zorgvuldig het beeld dat er in de toekomst meer mantelzorg moet komen. Maar de praktijk is dat nu al veel mensen te lang thuis blijven wonen. Dat geldt bijvoorbeeld voor ouderen met Alzheimer. Vaak zo lang totdat het thuis echt niet meer gaat. We mantelzorgen ons als samenleving suf.

Dat geldt zeker ook voor één specifieke groep die dreigt te worden vergeten, al worden in het nieuwe zorgakkoord de maatregelen iets verzacht. Het gaat om de groep met een (licht) verstandelijke beperking (LVG). Ontstaan bijvoorbeeld door zuurstofgebrek bij de geboorte, door een genetisch probleem of het gevolg van niet-aangeboren hersenletsel, of van ziekte of trauma. Bij deze groep bestaat grote onzekerheid, deels doordat de staatssecretaris(sen) en de coalitiepartijen niet reageren op brieven en verzoeken tot een gesprek van belangenorganisaties.

Er is namelijk een verschil tussen de Haagse werkelijkheid en werkelijkheid op de werkvloer. Veel gemeenten zijn integer bezig, een aantal laat het op zijn beloop, maar vooral: niemand weet precies waar zij over acht maanden aan toe zijn.

Als je nu bijvoorbeeld een tiener bent met een licht syndroom van Down of met niet-aangeboren hersenletsel, dan is er na 2017 niets geregeld. Het gaat om de huidige groep met de indicatie zorgzwaartepakket 3 en in een enkel geval 4.

Geen smartphone

Wie zijn dat dan? Mensen die niet zelfstandig kunnen koken, niet met geld kunnen omgaan, mannen die zich niet goed zelfstandig kunnen scheren, niet met computers uit de voeten kunnen, geen smartphone hebben, hooguit een eenvoudige mobiel, zodat ze wel bereikbaar zijn. Velen kunnen niet zelfstandig met het openbaar vervoer reizen of veilig fietsen. Lezen kan soms, maar wel op laag niveau. Laat staan dat deze groep (coherent) kan schrijven.

Voor zover zij nu binnen een AWBZ-instelling verblijven, kunnen zij daar tot 2017 blijven wonen. Daarna dreigt deze groep volledig uit beeld te raken. Dat betekent dat een deel van hen straks weer bij hun ouders zal moeten gaan wonen.

Stel, dat je nu een jongvolwassene bent met zo'n beperking: dan wordt je iedere vorm van zelfstandigheid ontnomen. Een opname en een Wajong-uitkering zijn niet meer geïndiceerd en voor een thuiswonende jongere, vervalt ook de bijstand. Met dat laatste raken zij ook bij de gemeenten buiten beeld. Deze kwetsbare groep dreigt met de huidige voorstellen tussen wal en schip te vallen.

Werkloos

Er komen immers op termijn aan de onderkant van de arbeidsmarkt ook geen extra banen bij, eerder zal er verdringing optreden. Zeker als mensen (nog) bij hun ouders wonen, geven gemeenten prioriteit aan bijstandsgerechtigden. Die zullen, als zij niet naar werk worden toegeleid, vrijwilligerswerk moeten gaan doen. Dat zijn nu uitgerekend de banen die voor de mensen met een (licht) verstandelijke beperking geschikt zijn. De sociale werkplaatsen verkeren in een sterfhuisconstructie en dagbesteding wordt voor deze mensen niet vergoed.

Veel van deze mensen hebben toch al een relatief laag zelfbeeld of overschatten zich juist zonder enige emotionele remming. Wordt hulp op maat bij de gemeente aangevraagd, dan volgt een keukentafelgesprek. In dat gesprek zal naar voren komen wat de 'hulpvrager' allemaal wel of niet kan. Maar weinig gemeenten hebben maatschappelijk werkers in dienst die getraind zijn in het voeren van deze bijzondere indicatiegesprekken. De professioneel opgeleide hulpverleners zitten niet bij de gemeenten. En een bijscholingscursus voor een ambtenaar is onvoldoende. Bovendien: de ambtenaar stelt de indicatie, maar moet ook de schaarse middelen verdelen.

Een praktisch punt waar nog niemand een goed antwoord op heeft gegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden