Verstand schiet nog niet op

DEN HAAG - Staatssecretaris Verstand van emancipatiebeleid was vorige week nog de optimist zelve. “Misschien zeggen we over een paar jaar dat het herdenkingsjaar 1998 een versnelling in de ontwikkelingen markeert. Net zoals in 1898, het jaar van de Nationale tentoonstelling van vrouwenarbeid”, zei ze hoopvol tijdens een toespraak tot de Nederlandse vrouwenraad in Amsterdam.

Wil ze nog iets waarmaken van dat optimisme dan zal ze vooral zelf op moeten schieten. Sterker, er zal een wonder nodig zijn. De doorbraken die ze in het verschiet ziet, zullen voor het overgrote deel van de D66-bewindsvrouw zelf moeten komen. En juist op dat punt gaat het volgens bronnen op het ministerie van sociale zaken en in de Tweede Kamer nou niet echt crescendo. Verstand ontmoet de Kamer vandaag voor het eerst officieel in een debat.

Het regeerakkoord gaf Verstand twee duidelijke opdrachten mee. Zij diende nog dit jaar bij de Kamer een wetsvoorstel in, dat het recht op deeltijd van een werknemer vastlegt. Ook moest er een algemene regeling komen die alle al bestaande mogelijkheden voor het combineren van arbeid en zorg bundelt en liefst uitbreidt. Om duidelijk te maken in welke richting de coalitie denkt zou de Kamer nog dit jaar een nota worden aangeboden over arbeid en zorg.

De wet deeltijdarbeid zal wellicht nog net voor 1 januari de Kamer halen. De Raad van state heeft inmiddels advies uitgebracht, maar het voorstel kan nog niet naar de Kamer, zo bevestigde het ministerie van sociale zaken gisteren. Dat duidt erop, dat het hoogste adviescollega van het kabinet een dusdanig advies heeft opgesteld dat er wijzigingen nodig zijn, waar het kabinet zich weer over moet buigen.

Met het wetsvoorstel is wellicht niet al te veel praktisch belang gediend (het hete hangijzer is de vraag in welke gevallen de werkgever deeltijdwerk mag blijven weigeren), maar zit een hoop politiek prestige in. D66 en PvdA hebben immers nog altijd hun handtekening staan onder een initiatiefwetsvoorstel over hetzelfde onderwerp van GroenLinks-fractievoorzitter Rosenm"ller. Het PvdA-kamerlid Bussemaker dreigde eerder al, dat haar fractie die handtekening gestand zou doen als Verstand niet op tijd met een eigen voorstel komt, dat de werkgever niet al te veel ruimte biedt om te weigeren. Intussen voelt Verstand de hete adem van de werkgeversorganisaties in haar nek die elke inperking van de beleidsvrijheid van een werkgever onaanvaardbaar vinden.

Met de nota arbeid en zorg gaat het nog een stuk moeizamer. Verstand begon voortvarend, maar inmiddels is de nota een bron van ruzie tussen Sociale Zaken en Financiën. De oud-burgemeester van Zutphen zit met het probleem dat ze veel wil regelen (de versnelling in de ontwikkelingen, waar ze het in Amsterdam over had) terwijl het regeerakkoord er geen cent voor uittrekt.

Verstand legt zich daar tot nu toe niet bij neer. Zij houdt nog vast aan haar uitgangspunt dat, als je als overheid de combinatie van zorg en arbeid wilt stimuleren, je ook boter bij de vis zal moeten leveren. In dit geval wil ze dat vormgeven door gebruik te maken van de zogenoemde omkeerregel, die bekend is uit de pensioenwereld. Als iemand een deel van zijn of haar loon apart wil zetten met het oog op een verlofperiode, dan zou dat van het belastbaar loon moeten worden afgezonderd. De belasting wordt pas geheven op het moment dat dat deel van het loon tot uitkering komt.

Mordicus tegen

Staatssecretaris Vermeend en minister Zalm van financiën zijn hier mordicus tegen. De omkeerregel zou betekenen dat de grondslag voor de loonbelasting smaller wordt, terwijl het fiscaal beleid juist naar verbreding zoekt: geen aftrekposten en zeker niet voor zorgtaken. Deels is dat een tijdelijk probleem. Als iemand zorgverlof opneemt, wordt er immers wel belasting afgedragen. Kan wel zijn, is het antwoord van Financiën, maar dan is dat meestal minder salaris en dus tegen een lager belastingtarief.

Verstand zal zich uiteindelijk bij de bezwaren van financiën neer moeten leggen. Niets is immers heiliger dan de financiële afspraken uit het regeerakkoord. Om diezelfde reden is bijvoorbeeld invoering van het idee uit het verkiezingsprogramma van de PvdA onhaalbaar. De sociaal-democraten willen dat mensen via de sociale zekerheid rechten op verlof kunnen opbouwen, de social

miles, zoals bedenker Karin Adelmund het ooit noemde. Dat idee betekent hogere sociale premies en dus hogere loonkosten. Net zo onacceptabel als minder belastinginkomsten.

En dus zal de nota arbeid en zorg uiteindelijk een veel minder grote sprong voorwaarts kunnen betekenen dan Verstand suggereert. Niet veel meer dan het bundelen van bestaande mogelijkheden, en werkgevers en werknemers wijzen op mooie initiatieven in andere cao's.

Daarvan is de onderwijs-variant favoriet. Sinds augustus van dit jaar kunnen docenten hun uren arbeidstijdverkorting opsparen om daar later een langere periode aaneengesloten verlof mee te financieren. De praktische uitwerking van de cao verschilt per onderwijssoort, maar grosso modo betekent het dat een docent die 15 jaar spaart, een jaar verlof kan opnemen.

Voor zorgverlof is deze regeling minder geschikt, erkennen ook de onderwijsbonden. Er moet lang gespaard worden (minimaal vier jaar) voor het recht kan worden verzilverd. Terwijl juist zorg voor kinderen of anderen zich onverwacht kan voordoen. Bovendien heeft Verstand ook op dit punt kennis mogen maken met de onverzettelijkheid van de werkgevers.

De afspraak in de onderwijs-cao werd mogelijk, doordat tegelijkertijd iets kon worden gedaan aan werkloosheid onder onderwijsgevend personeel. Verlof kan alleen opgenomen worden als voor vervanging een beroep wordt gedaan op iemand met wachtgeld.

Dat lijkt op de regeling uit de wet op de loopbaanonderbreking die op 1 oktober van kracht geworden is. Die bepaalt dat iemand een loopbaan minimaal twee maanden en maximaal anderhalf jaar kan onderbreken voor zorgtaken dan wel studie. De werknemer krijgt in die tijd een 'salaris' van de overheid van maximaal 960 gulden per maand bruto. Ook in dit geval moet voor vervanging een beroep worden gedaan op een uitkeringsgerechtigde.

Naar verluidt wil Verstand bij haar collega's in het kabinet een poging doen deze wet uit te breiden. Er rust immers geen taboe meer op het inzetten van uitkeringgeld voor werkgelegenheid, zoals minister De Vries van sociale zaken maandag nog stelde in een toespraak.

De wet is echter nog te kort van kracht om al op korte termijn tot een uitbreiding te kunnen komen. Vooralsnog kan Verstand alleen voor de verdere toekomst mooie perspectieven schilderen. Dat 1998 door haar inspanningen een herdenkingsjaar wordt, lijkt uitgesloten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden