'Verstaanbaar' leed, opoffering en volharding

Het Maritiem Museum in Rotterdam heeft samen met museum Boijmans Van Beuningen en het Historisch Museum Fred Carasso's ontwerp voor De Boeg gekocht. De 2,30 meter hoge sculptuur is de enige voorstudie voor het nationaal koopvaardijmonument De Boeg, dat 45 meter hoog boven de Rotterdamse Leuvehaven uittorent. Prinses Margriet onthulde het monument in 1957 ter nagedachtenis aan de 2134 Nederlandse en 1414 niet-Nederlandse zeelieden die tijdens de Tweede Wereldoorlog omkwamen en de 421 koopvaardijschepen die verloren gingen. Tijdens de oorlog vervoerden schepen van de Nederlandse koopvaardij soldaten en voorraden voedsel en wapens voor Engeland en Rusland. Dit was gevaarlijk werk, doordat de zee onveilig werd gemaakt door Duitse en Japanse onderzeeërs. Ook vielen vliegtuigen de schepen aan met torpedo's en bommen.

Henny de Lange

Het in hout met metaaltape uitgevoerde model van Frederico Antonio Carasso (1899-1969) is voor 18000 euro gekocht op een veiling. Het staat inmiddels in de hal van het Maritiem Museum op de kop van de Leuvehaven; het echte monument staat een paar honderd meter verderop op de Boompjeskade. Carasso maakte zijn ontwerp in 1956 voor een besloten prijsvraag die was uitgeschreven voor een nationaal koopvaardijmonument. Vier beeldhouwers en twee architecten waren daarvoor uitgenodigd. Het ontwerp moest zowel het leed en de opoffering als de volharding van de koopvaardij tot uitdrukking brengen. De keuze van de jury viel in eerste instantie op het abstracte beeld Ruggegraat van Wim Reyers, maar dat leidde tot protesten van de reders en de burgerij. Ze vonden het te abstract en weinig begrijpelijk.

Na heftige discussies besloot de jury de voorkeur van het publiek te volgen voor het 'verstaanbare' ontwerp van Fred Carasso, een Italiaan die in 1922 voor Mussolini was gevlucht en zich na omzwervingen in Frankrijk en België in 1934 in Amsterdam had gevestigd. Carasso's ontwerp bestond uit een deel van de voorkant van een schip en wel de eerste twee meter van de boeg die boven de golven uitrijst. Ook de ankerkluis, waar de kettingen met ankers uitrollen, had hij in zijn ontwerp verwerkt, evenals een gestileerde golf. Ook op dit beeld kwam kritiek, omdat de gewenste symboliek nauwelijks aan de orde kwam. Om de tegenstanders tegemoet te komen, werd tijdens de onthulling de spreuk 'Zij hielden koers' toegevoegd aan het monument. Ook werd Carasso gevraagd om 'naast de uitbeelding van doorzetten en overwinnen het menselijke element meer te doen gelden'. Pas acht jaar na de onthulling van De Boeg werd een beeldengroep toegevoegd van vijf mannenfiguren: de roerganger, drie zeelui en een verdronkene die door een kabel met elkaar zijn verbonden.

Het oorspronkelijke studiemodel uit 1956, waaraan dus de beeldengroep ontbreekt, is nog tot het einde van het jaar te zien in het Maritiem Museum. Daarna verdwijnt het voorlopig weer in het depot.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden