Verslingerd aan beschreven papier

Kees Thomassen 1950-2015

Hij was een specialist in antieke poesiealbums van intellectuelen. In zijn vrije tijd slingerde hij aan een oude drukpers.

Met zijn beste oor hoorde hij nog niet de helft van het geluid om hem heen. Het leek hem niet te deren, integendeel zelfs. Als hij zijn gehoorapparaat aanzette, schrok hij. "Wat een kankerherrie", riep hij dan op z'n Haags uit. Liever trok hij zich terug in zijn stolp van stilte, gebogen over het papier dat hij liefhad.

Ruim de helft van zijn levensjaren zat hij in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Hij was er aangesteld als conservator na-middeleeuwse handschriften en dat is hij gebleven. Reorganisaties kregen geen vat op hem en carrière maken was hem vreemd. Hij was gelukkig met zijn handschriften.

Toch was hij geen verstilde studeerkamergeleerde. Je kon hem ook treffen bij hondenraces, aan de kaarttafel met een fles jenever, bij optredens van Bob Dylan of Philip Glass, en vooral in zijn eigen mini-drukkerij waar hij mooie en gekke boekjes maakte.

Geld interesseerde Kees Thomassen weinig. Het ontbrak hem aan een talent voor zakendoen. Zijn ouders waren middenstanders. Zijn vader was aanvankelijk etaleur en zijn moeder dreef een sigarenzaakje in Rijswijk, waar Kees als laatste van drie kinderen werd geboren. Het gezin verhuisde naar Wassenaar om een winkel in woningtextiel te beginnen. Kees kon goed leren en ging naar de middelbare school naast de winkel, het Adelbert College dat nog in barakken zat sinds de oprichting door ouders die een katholieke school wilden.

Erg rooms waren ze bij Kees thuis niet. Dat bleek toen hij op zijn negentiende thuiskwam met een gereformeerde vriendin, Hetty Kammeraat, die hij had ontmoet tijdens de kerstbingo van de middenstandsvereniging. Haar ouders hadden bezwaar tegen de vriendschap, de zijne vonden een ander geloof geen punt.

Kees ging Nederlands studeren in Leiden, waar Hetty eind 1972 bij hem introk. Ze woonden in een klein wevershuisje aan de 4de Binnenvestgracht. Het was er bedompt, door vochtigheid en de Afghaanse windhonden van Hetty die werkte als hondentrimster. Ze hadden altijd mensen over de vloer. Als enige paar in hun vriendenkring hadden ze altijd iets te eten en, vooral, te drinken en te roken, tabak of een stevige joint.

Hetty en Kees hadden opmerkelijk weinig gemeen. Hij zat graag te lezen, vooral 19de eeuwse literatuur, zij las hooguit een flutboekje voor het slapen. Hetty was dol op honden en was elke week te vinden bij hondenraces. Ze gunden elkaar die passies. Kaartspelen was een gemeenschappelijk vertier, bridgen en klaverjassen.

Toen Kees klaar was met zijn studie verhuisden ze naar een arbeiderswoninkje in de Hanzestraat, maar vanwege Hetty's honden wilden ze naar de rand van de stad. Nieuwbouw in de wijk Stevenshof leek ideaal, maar ze voelden zich niet thuis in een buurt met veel kinderen. Zelf wilden ze geen kinderen, ze hadden genoeg aan hun eigen leven. Opnieuw verhuisden ze, naar Zoeterwoude, waar ze in een voormalige school een klaslokaal met twintig meter gang betrokken.

Daar was ruimte genoeg voor de drukpers, die eerder pontificaal in de woonkamer had gestaan. Dat was een nieuwe hobby van Kees. Ter nagedachtenis aan de in 1982 gestorven schrijver Ab Visser had hij een genootschap opgericht en daarvoor liet hij een boekje maken bij Jan Keizer, een Haags ambtenaar die in zijn vrije tijd drukwerk maakte. Kees vond dat mooi werk en ging bij Keizer in de leer. Na twee jaar vond hij zelf een afgedankt drukpersje, een Zwitserse FAG, die je met een handslinger aandrijft. In de loop der jaren verzamelde hij kastenvol loden letters, genoeg om een kleine dichtbundel mee te zetten. Zijn drukkerijtje 'De uitvreter' (naar het verhaal van Nescio over een man die als hoogste ideaal helemaal niets wil zijn) publiceerde bibliofiele edities van dichters als Campert, Kopland, Heytze, Korteweg en Maria van Daalen. Nieuwjaar en geboorten inspireerden hem gevraagd en ongevraagd tot bijzondere kaarten. Zijn drukinkt bevatte meestal een dosis ironie. Hetty naaide de bladzijden met de hand aaneen, dat vond hij moeilijk met zijn dikke vingers.

Op zijn beurt steunde Kees haar met de honden. Toen er een nieuw clubgebouw moest komen voor de windhondenvereniging naast de paardenrenbaan Duindigt, werd hij voorzitter van het bestuur om dat te verwezenlijken.

In zijn werk met oude handschriften in de Koninklijke Bibliotheek werd hij specialist in het zogeheten album amicorum, het 'poesiealbum' van welgestelde studenten die in vroeger tijden hun vrienden of mensen van aanzien iets persoonlijks lieten schrijven, vaak in dichtvorm en voorzien van bijzondere illustraties. Op rondreizen door Europa verzamelden ze unieke bijdragen, die tegenwoordig bij verzamelaars in trek zijn.

Als Kees hoorde dat er zo'n album werd aangeboden in binnen- of buitenland, dan probeerde hij dat te bemachtigen voor de bibliotheek. Hij had de overredingskracht om particulieren over te halen hun kostbaarheden te schenken. Soms bood hij mee op veilingen.

Eén bijzondere collectie leek hem te ontgaan. Al sinds eind jaren tachtig, toen hij een tentoonstelling inrichtte, was hij op jacht naar de alba van de Friese familie Harinxma thoe Sloten, die hij kende uit de literatuur. Het lukte hem niet er een te vinden. In 1999 dook deze collectie ineens op bij een antiquaar. Met een fraaie brochure zamelde hij geld in en de aankoop slaagde. Als troost voor de Friezen maakte Kees een tentoonstelling met catalogus in het Fries Museum. Jaren later kwam Kees nog geregeld op de thee bij de familie Harinxma en gaf hij lezingen over de collectie. Met een paar steekwoorden op papier.

Laden vol letters

Ook de Koninklijke Bibliotheek ontkwam niet aan de zucht naar reorganisatie. Het moest ook daar allemaal bedrijfsmatiger worden. De mensen met hun bijzondere kennis waren soms slechts een sluitpost. Kees, die jarenlang voorzitter van de personeelsvereniging was, stortte zich in de ondernemingsraad. Hij moest dan wel zijn gehoorapparaat aanzetten.

Verdergaande ambities had hij niet. Hij heeft eens toegegeven aan de aandrang om hoofd van de afdeling te worden, maar hij hield dat na drie maanden voor gezien. Ook had hij geen enkele behoefte om te promoveren op zijn specialismen. Waar is dat goed voor? was zijn weerwoord altijd.

Zijn laatste jaren bij de KB werkte hij in deeltijd: één week werken, één week vrij. Met Hetty had hij zich voorgenomen na zijn pensionering buiten te gaan wonen, samen met zijn schoonzus en haar man. Die kans kwam eerder dan gepland: een voormalige boerderij in het buurtschap Woold bij Winterswijk. Terwijl ze de gebouwen inrichtten voor dubbele bewoning, trok hij in zijn werkweken naar een flatje in het Haagse Mariahoeve.

Sinds 2012 had hij alle tijd van de wereld. Hij leefde zich uit in zijn drukkerij die nu volop de ruimte had. Zijn pers staat er centraal in de vroegere koeienstal, omringd door hoge kasten met laden vol letters in alle vormen en formaten. Hij timmerde veel zelf; hij zei weleens dat hij net zo lief timmerman was geworden.

Hij had altijd gedacht dat hij met zijn ongezonde leefwijze vroeg zou sterven, maar dat was meegevallen. Ik word hooguit 33, zei hij vroeger, maar dat was verkeerd gegokt. Toen hij achterin de vijftig was, overleefde hij ook darmkanker. Maar de lymfklierkanker die hij deze zomer bleek te hebben, was erg agressief. Aanvankelijk wilde hij zich niet chemisch laten behandelen, maar toen artsen hem een stamceltransplantatie in het vooruitzicht stelden die een goede kans op succes zou geven, zwichtte hij. Er dienden zich echter complicaties aan die hij niet meer te boven kwam.

Kees Thomassen werd geboren 13 maart 1950 in Rijswijk. Hij stierf op 8 december 2015 in Enschede.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden