Verse groenten en vis uit de fabriek

Stadslandbouw en boerderijflats zijn wereldwijd in opmars. In Den Haag wordt een oude fabriekshal gereedgemaakt voor het kweken van groenten en vis. Die worden straks wel duur betaald.

ROBERT VISSCHER

De voormalige fabriek staat nu nog grotendeels leeg. Maar als het goed is groeien hier binnenkort tomaten en sla op het dak. In de verdieping eronder zwemmen dan tilapia-vissen. Voor zeer verse groenten en vis hoeven ze straks in de Hofstad niet meer ver van huis.

De nieuwe stadsboerderij in Den Haag is een goed voorbeeld van hoe landbouw naar de stad komt. Het is een wereldwijde trend. In landen als de Verenigde Staten en Japan zijn al veel grotere boerderijflats te vinden. De Haagse plannen voorzien in een kas van 1200 vierkante meter en een viskwekerij van 370 vierkante meter. Dat klinkt misschien indrukwekkend, maar het is kinderspel vergeleken met het pand van 27.000 vierkante meter vlakbij Chicago waar 'Farmed Here' in zit.

De vertical farms werden bedacht door microbioloog Dickson Despommier, hoogleraar aan de universiteit van Columbia (Verenigde Staten). "Tijdens een college in 1999 onderzochten mijn studenten of je New York kunt voeden door groenten te telen op de daken. Dat bleek onhaalbaar. Maar wacht eens even, dacht ik. Wat nu als je niet alleen groente op het dak verbouwt, maar ook ín het pand?", zegt hij.

Het idee voor groene wolkenkrabbers was daarmee geboren. Toch duurde het nog even voordat het aansloeg. Mensen moesten wennen aan het idee, benadrukt de hoogleraar. "Nu is de tijd er rijp voor, want veel consumenten willen graag dat groenten uit de buurt komen. Het is toch veel logischer en beter voor het milieu als je lokaal teelt? Daarnaast zien mensen nu hoe dat gebeurt. Bovendien moest de prijs van de lampen die de planten belichten, eerst nog flink naar beneden. Dat is de laatste jaren gelukt. De efficiëntie van lampen is door onderzoek flink toegenomen en de prijs gedaald. Daardoor trekt het wereldwijd aan."

Japanse onderzoekers analyseerden al tientallen verschillende manieren waarop je de boerderijflats kunt opzetten. Vissen spelen hierbij vaak een sleutelrol, via een zogeheten aquaponics-systeem. Dat is ook zo in Den Haag. Daar gaan ze groenten en kruiden verbouwen, die hun water krijgen uit een bak waarin ook vissen zwemmen. Het grote voordeel hiervan is dat de vissen via hun kieuwen en ontlasting ammonia maken. Bacteriën zetten vervolgens de ammonia om in voedingsstoffen voor de groenten en kruiden. Het water wordt gereinigd door de grond en wortels van de plantjes en komt tenslotte weer terecht bij de vissen.

Dit lijkt eenvoudig maar dat is het niet. "De vissen hebben een hoge kwaliteit water nodig. Een goede zuurgraad is bijvoorbeeld belangrijk en dat moet je nauwlettend in de gaten houden. De mest van de vissen is niet precies de voeding die plantjes nodig hebben, dus moet je af en toe bijvoeden. Het is zaak dit op een slimme manier te doen, zodat het zo min mogelijk kost en de kwaliteit toch goed is. Die afstemming is lastig", zegt Tycho Vermeulen, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit.

undefined

Rotterdam

Hoe moeilijk dat is, ondervond het initiatief 'Uit je eigen stad' in Rotterdam. Daar werd het verbouwen van groenten ook gecombineerd met de kweek van vissen in een stadsboerderij - een boerderij die onlangs failliet ging. Met name het kweken van vissen brak de initiatiefnemers op. Dat bleek veel lastiger en duurder dan gedacht. 'Uit je eigen stad' gaat nu door zonder vissen. "Ik verwacht dat Urban Farmers, dat in Den Haag de stadsboerderij begint, het beter gaat doen", zegt Vermeulen.

Dat beaamt Mark Durno van Urban Farmers Benelux, een van oorsprong Zwitsers bedrijf. "In Bazel testen we al twee jaar lang de werking van ons aquaponics-systeem. Bovendien participeren we in een onderzoeksinstituut net even buiten Zürich, waar we ook research doen. Onze stadsboerderij werkt dus op een andere manier dan die van 'Uit je eigen stad', daarom maak ik me geen zorgen", zegt Durno.

Wat teelt het bedrijf straks? "We verbouwen onder meer drie verschillende soorten tomaten en vier soorten sla. En natuurlijk kweken we de tilapia-vissen voor consumptie. We gaan verkopen aan consumenten en leveren aan restaurants. In april beginnen we met verbouwen en op 20 mei houden we een openingsfeest voor alle belangstellenden", aldus Durno.

De prijzen van de producten liggen zo'n twintig procent hoger dan elders, zegt Durno. "In ruil daarvoor weet je zeker waar het wordt verbouwd en garanderen we de kwaliteit. Je kunt ook een kijkje nemen in onze stadsboerderij. Het zijn groenten met een bijzonder verhaal."

Het is nu eenmaal duurder om in Den Haag eten te verbouwen, dan in bijvoorbeeld de dichtbijgelegen kassen van het Westland. "Daar gaan ze zo efficiënt te werk. Het is voor ondernemers die boerderijflats opzetten haast niet mogelijk daarmee te concurreren. Bovendien liggen de grondprijzen natuurlijk veel hoger in steden", zegt Vermeulen.

Toch denkt de Wageningse wetenschapper dat een aanzienlijke groep mensen meer wil betalen voor hun Haagse blaadje sla. "Ik schat dat zo'n tien procent van de bevolking hier enthousiast over is. Zij zijn bewust met eten bezig of vinden het een gaaf initiatief. Het verhaal spreekt ze aan. Maar een veel grotere groep mensen kijkt vooral naar de prijs. In Nederland verbouwen we bijvoorbeeld verrukkelijke tomaten. Maar die exporteren we, omdat Nederlanders er niet extra voor willen betalen. We verbouwen hier meer dan we zelf eten, daarom is het niet noodzakelijk om massaal groene wolkenkrabbers op te zetten."

Vermeulen verwacht dus niet dat heel ons land straks vol staat met boerderijflats. "Ik zie dit vooral als zeer interessante initiatieven om landbouw dichter bij de mensen te brengen." Despommier, de geestelijk vader van de verticale boerderij en Durno zijn optimistischer. "In de Verenigde Staten en Azië breiden bestaande boerderijflats al flink uit, omdat er zoveel vraag is", zegt Despommier. Durno laat weten dat er ook al uitbreidingsplannen voor het Haagse initiatief zijn. "We willen graag op een extra verdieping groenten verbouwen. De oude fabriek heeft verdiepingen met plafonds van 4,5 meter hoog. Dus we kunnen met stellages nog flink de hoogte in. Dan worden we echt een boerderijflat."

Een inpandige verticale boerderij van Sky Greens in Singapore.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden