Verscheurd tussen liefde voor moederland China en vaderland Japan

Het was een gouden kans. Een plaatselijke radiozender in Mantsjoerije zocht halverwege de jaren dertig een Chinees meisje dat niet alleen noten kon lezen en kon zingen, maar dat ook nog eens - vrij uitzonderlijk - Japans sprak. Dus liet ze horen wat haar sopraanstem vermocht en zette ze als Li Xianglan haar eerste schreden op het pad naar een bloeiende zang- en acteercarrière.

Haar enige geheim: ze was geen Chinese die toevallig ook Japans kon, maar een Japanse die vloeiend Mandarijn sprak. In werkelijkheid heette ze Yoshiko Yamaguchi en was ze de dochter van Japanse kolonisten in het omstreden gebied. Haar vader, die in Peking had gestudeerd, onderwees Mandarijn in Fushun aan de werknemers van de Zuid-Mantsjoerijnse spoorwegen. De in 1920 daar geboren Yamaguchi was vaak bij die lessen aanwezig, en perfectioneerde haar kennis van de Chinese taal toen ze later in Peking naar de middelbare school ging en bij haar peetoom, een Chinese vriend van haar vader, introk. Hij gaf haar ook de naam Xianglan, of 'geurige orchidee'.

Yamaguchi beschouwde China als 'het land van haar thuis' en Japan als 'het land van haar herkomst'. Maar met het oprukken van het Japanse leger, waarbij in 1931 eerst Mantsjoerije werd ingenomen en van daaruit China en andere Aziatische landen, werd ze verscheurd tussen twee liefdes. De waan van haar Chinese identiteit behoedde de in China, Taiwan en Shanghai immens populaire zangeres in elk geval voor problemen, zeker als ze op tournee was in gebieden die nog niet door Japan waren veroverd en waar de atmosfeer zwanger was van anti-Japanse sentimenten.

Ze werd er tegelijkertijd ook om gecast in Japanse propagandafilms, waarin ze doorgaans een Chinese schone speelde die verliefd wordt op een knappe Japanse zeeman, militair of patriot. Dat bevorderde een (vals) gevoel van pan-Aziatische verbroedering en daarmee de Japanse zaak. Maar hoewel veel van deze films de populariteit van Li Xianglan, of in het Japans Ri Koran, vergrootten, was er ook controverse. In de film 'China Nights' uit 1940 speelt ze een zeer anti-Japanse vrouw die niet alleen verliefd wordt op een Japanner, maar ook nog eens vol dankbaarheid reageert als deze haar mishandelt. Een aantal van haar liedjes werd als gevolg hiervan in China in de ban gedaan.

Na de oorlog werd Yamaguchi wegens landverraad gearresteerd, omdat ze als Chinese had meegespeeld in Japanse films. Ze belandde in een gevangenkamp in Shanghai en stond op de lijst om te worden gefusilleerd, maar werd na negen maanden gered doordat haar ouders, via vrienden, haar geboortebewijs doorspeelden aan de autoriteiten. De rechter adviseerde haar het land te verlaten om te voorkomen dat ze zou worden gelyncht.

Yamaguchi bouwde in Japan onder haar eigen naam verder aan haar acteercarrière. In de vijftiger jaren maakte ze een uitstapje naar Hollywood en Broadway, dit keer als Shirley Yamaguchi - een eerbetoon aan kindsterretje Shirley Temple. Ze speelde onder meer in 'Japanese War Bride' uit 1952 en 'House of Bamboo' uit 1955 en werd 'de Judy Garland van Japan' genoemd. Ondertussen werd ze ook weer gevraagd voor Chinese films.

Nadat ze in 1958 trouwde met Hiroshi Otaka, een Japanse diplomaat, zegde ze de filmstudio's vaarwel. Tien jaar later werd ze, ditmaal als Yoshiko Otaka, presentatrice van een populair Japans nieuwsprogramma. Ook maakte ze reportages over de Palestijnse kwestie en de Vietnam Oorlog. In 1974 werd ze gekozen voor het Japanse parlement, waar ze achttien jaar zou dienen.

Als politica streed Yoshika Yamaguchi ervoor de betrekkingen tussen vaderland Japan en moederland China te verbeteren. Ze vocht voor erkenning van de zogenoemde troostmeisjes en richtte een compensatiefonds voor hen op.

En haar leven lang bleef ze zich verontschuldigen voor haar jeugdige onnozelheid en de filmkeuzes die daaruit voortvloeiden tijdens de oorlog. In een interview zei ze geschokt te zijn toen ze later enkele van deze werken terugzag. "Ik dacht echt dat het onschuldige liefdesverhalen waren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden