Verscheurd en ontworteld

Kinderen die in de vrouwenopvang wonen, hebben het niet makkelijk. Ooit werden ze als aanhangsel van hun moeder gezien. Inmiddels is er ook hulp voor hen, maar die dreigt wegbezuinigd te worden.

SOMAJEH GHAEMINIA

Toen Amelia (10) met haar moeder vluchtte voor haar gewelddadige vader, stopte ze haar kleine hondje stiekem in een tas. Bij de vrouwenopvang in Zwolle, waar zij en haar moeder veiligheid zochten, moest ze toch afscheid nemen van haar steun en toeverlaat. "Mijn hondje troostte mij altijd. Ik mis hem. Het was moeilijk om hem aan opa te geven."

Het is niet alleen het hondje dat ze mist. Ook naar haar vader, die Amelia elf weken niet heeft gezien, verlangt ze enorm. Het meisje vertelt haar verhaal met grote verslagenheid aan Kinderombudsman Marc Dullaert, die de vrouwen en kinderen van opvangorganisatie 'Kadera aanpak huiselijk geweld' op een geheime locatie bezoekt. Zichtbaar aangeslagen hoort hij hun verhalen aan.

Werden kinderen als Amelia binnen de vrouwenopvang - in 2012 zaten er in totaal 3100 minderjarigen - vroeger als een aanhangsel van hun moeder gezien, tegenwoordig worden ook zij steeds vaker gezien als cliënt. Onderzoek toont aan dat deze kinderen een verhoogd risico lopen om (opnieuw) slachtoffer te worden van kindermishandeling, een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) te ontwikkelen of later zelf pleger of slachtoffer te worden van huiselijk geweld. In 2006 kreeg 60 procent van de kinderen in de vrouwenopvang geen hulp voor zichzelf, een derde kampte met PTSS.

Gemeenten kunnen veel geld besparen door deze kinderen meteen te begeleiden en waar nodig te behandelen, zo wordt de stap naar (dure) jeugdzorg voorkomen, stellen Stichting Kinderpostzegels, belangenbehartiger de Federatie Opvang en de Kinderombudsman.

Die wetenschap werd drie jaar geleden breed omarmd en resulteerde in een speciale methodiek voor de kinderen in de opvang. Deze methodiek, 'Veerkracht', bepaalt dat er met elk kind dat in de vrouwenopvang terechtkomt, gepraat wordt over wat het heeft meegemaakt en wat het nodig heeft. Elk kind krijgt een eigen hulpverlener, een veiligheidsplan en een hulpverleningsplan.

Voor Amelia betekent het dat er naar haar geluisterd wordt, dat ze een maatje heeft waar ze af en toe leuke dingen mee doet, dat ze afleiding kan zoeken in (knutsel)activiteiten. Er wordt ook gekeken hoe ze op een veilige manier in contact kan komen met haar vader, die thuis zit. Hoewel haar moeder ook het contact tussen Amelia en haar man stimuleert, wil haar vader alleen nog praten via zijn advocaat.

undefined

Banden niet verbreken

"Vroeger was contact met vaders ondenkbaar", zegt kinderhulpverlener Danielle, die wegens veiligheid niet met haar achternaam in de krant mag. "Er was maar één doel: alle banden verbreken en opnieuw beginnen. Maar nu weten we dat we de oplossing moeten zoeken in het hele systeem rondom de slachtoffers. Het systeem waar ze toch meestal naar terugkeren: dus ook vaders en opa's en oma's worden bij de begeleiding betrokken, ook al vinden sommige moeders dat lastig. De vaders worden vanaf de eerste dag op de hoogte gesteld. Maar de veiligheid van de kinderen staat natuurlijk voorop."

Dat betaalt zicht terug, aldus de evaluaties van Kadera. De tevredenheid onder moeders en kinderen is in twee jaar tijd flink gestegen, en ook vaders geven positieve feedback.

'Veerkracht' werd de afgelopen jaren in twintig van de zevenentwintig vrouwenopvangcentra (gedeeltelijk) ingevoerd. Maar doordat gemeenten moeten bezuinigen, dreigt de hulp aan de kinderen in de vrouwencentra te sneuvelen, ziet Karin Matthijsse van Stichting Kinderpostzegels, die de vrouwenopvang financieel ondersteunt bij het invoeren van methode 'Veerkracht'. "Financiering van 'Veerkracht' wordt in veel gemeenten stopgezet of gehalveerd. Dat komt bovenop reguliere bezuinigingen. Als dit doorzet, dan zal er de komende jaren landelijk zo'n 10 procent minder crisisopvang worden geboden, blijkt uit een quickscan van Federatie Opvang."

Is er net een goede methode ingevoerd om de kinderen te helpen, wordt het weer teniet gedaan, ziet ook de Federatie Opvang waar verontrustende signalen binnenkomen. Op papier zijn deze kinderen niet erkend als cliënt, en daarom is hun recht op hulp willekeurig. Voorzitter Jan Laurier: "In iedere gemeente gaat het weer anders. In Rotterdam dreigden bijna 300 kinderen geen hulp te krijgen, omdat alleen voor hun moeders geld was gereserveerd. In Venlo wordt alleen gesproken over een bed, bad en brood voorziening voor moeders en kinderen. Geld komt uit verschillende potjes, willekeur ligt op de loer."

Kadera in Zwolle heeft als een van de eersten de methode 'Veerkracht' volledig omarmd. Zo worden alle 66 kinderen die Kadera op twee locaties opvangt, intensief begeleid. "Maar het budget dat we van de gemeente voor 'Veerkracht' krijgen, is dit jaar gehalveerd", zegt Wilma Wielakker, directeur-bestuurder van Kadera. "Gelukkig kunnen we nu voor de andere helft onze reserves aanspreken. Maar hoe het volgend jaar moet, is een raadsel."

De opvang kan de kinderen nu redelijk goed helpen. Maar ze hebben recht op meer, vindt de directeur. "We hebben een tienjarig jongetje dat ruim een maand niet naar school zal gaan. De vele verhuizingen hebben hem geen goed gedaan, ziet zijn moeder. Over een paar weken zal hij ook hier weer weggaan, voor de vierde keer van school wisselen kan hij niet aan. Ondertussen loopt hij achterstanden op. Het was heel goed geweest als we deze kinderen maatwerk zouden kunnen bieden, door een apart klasje voor ze in te richten. Maar daar is echt geen geld voor."

Ook de gemeente Zwolle wil graag de kinderen via 'Veerkracht' blijven helpen, laat verantwoordelijk wethouder Nelleke Vedelaar via haar woordvoerder weten. "Maar onze regio ziet zich geconfronteerd met een dalend budget voor huiselijk geweld. Hoe we die gaan verdelen, daarover zijn we net pas in gesprek."

De begeleiding voor kinderen als Amelia zal in Kadera niet stoppen, zegt Wielakker. In het ergste geval zal de vrouwenopvang nog minder vrouwen en kinderen kunnen opvangen. "Terwijl we nu al een wachtlijst hebben voor de crisisopvang."

Kinderombudsman Marc Dullaert, die het verhaal vol verbazing aanhoort, zal binnenkort in een brief aan de Kamer zijn zorgen uiten. "Onaanvaardbaar", vindt hij de realiteit dat er niet genoeg geld is voor hulp aan deze kinderen.

"Deze kinderen zijn verscheurd en ontworteld. Ze hebben vreselijke dingen meegemaakt. Als deze gezinnen in crisis niet adequaat opgevangen worden, zullen gemeenten er jarenlange gevolgen van ondervinden, ook financieel. Het alarmlicht staat op fel rood. Het kan niet zo zijn dat het in de ene gemeente anders is geregeld dan in de andere. Dat er wachtlijsten zijn is onbegrijpelijk. Alsof je bij brand de brandweer belt en onder aan een wachtlijst komt te staan."

undefined

Het grootste verdriet

Terug naar Amelia, die samen met andere kinderen de kinderombudsman heeft rondgeleid in het beveiligde, moderne gebouw. Drie keer binnen een jaar heeft ze van school moeten wisselen. Op haar nieuwste school moet ze haar weg nog vinden, wetende dat ze ook hier na een tijdje weg zal gaan - gemiddeld zitten vrouwen zes maanden in de opvang, daarna gaan ze terug naar huis of een andere woning.

Maar het grootste verdriet heeft Amelia om haar vader. In tranen zegt ze: "Ik hou heel veel van mijn vader. Ik wil bij hem zijn en voor hem zorgen. Maar hij wil niet meewerken. Soms denk ik: wat heb ik fout gedaan dat ik hier zit? Ik ben altijd lief geweest voor mijn vader, en voor de dieren."

Omwille van de privacy is de naam van Amelia gefingeerd. Haar echte naam en de volledige naam van de hulpverleenster zijn bekend bij de redactie.

Kinderombudsman Marc Dullaert vindt het onaanvaardbaar dat er te weinig geld is voor hulp aan kinderen in de vrouwenopvang.

Amelia (10): 'Soms denk ik: wat heb ik fout gedaan dat ik hier zit?'

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden