Verrukkelijke tirade tegen kunstzinnig theatergekwebbel

Bijtend en verleidelijk licht ( Trouw) Beeld
Bijtend en verleidelijk licht ( Trouw)

Net terug in Wenen, de stad die hij twintig jaar geleden ontvluchtte, neemt De Schrijver de uitnodiging aan voor een kunstzinnige avond. Uitgerekend in dat wereldje dat hij destijds zo vol walging de rug had toegekeerd om elders in alle rust aan een boek te kunnen werken.

En daar zit hij dan met de anderen te wachten op de belangrijke gast, de beroemde toneelspeler die natuurlijk veel te laat komt. Vol ergernis intussen over het kunstzinnige gekwebbel rondom en over zijn eigen stommiteit de invitatie te accepteren.

’Brandhout. Een irritatie’ (’Holzfüllen. Eine Erregung’ 1985) is de derde roman van een trilogie over de kunsten die de Oostenrijkse schrijver Thomas Bernard (1931-1989) midden jaren ’80 schreef. Na ’Der Untergeher’ (over muziek, in casu pianist Glenn Gould) en ’Alte Meister’ (over schilderkunst). Vanwege de harde kritiek op de zogenaamde culturele elite werd het boek vrijwel onmiddellijk verboden, wat niet los gezien kan worden van de eerdere processen en controverses rond Bernards in tal van proza- en toneelwerk geuite hoon omtrent de kleinburgerlijke Oostenrijkse samenleving.

Wat een verrukkelijke kankerstukken hebben wij daar aan overgehouden in een onnavolgbaar prikkelend idioom. En hoe prettig dat de Vlaamse groep STAN, twaalf jaar na hun gedramatiseerde ’Oude Meesters’, nu het theaterdeel als toneelmonoloog brengt. En uitsluitend speelt in de Vlaamse en Nederlandse bonbonnières, een mooi tegen het thema aanleunende ambiance.

Daar, tegen een achtergrond van in elkaar getimmerd wrakhout dat hem bijna van het podium drukt, slaagt acteur Damiaan de Schrijver er wonderwel in een ongedwongen sfeer te creëren. Door de toeschouwers niet alleen als deelnemer van die kunstzinnige avond aan te spreken, maar vooral door hen deelgenoot te maken. Door hen als personage én als acteur te betrekken in zijn zoektocht naar de juiste taal of klemtoon om zijn irritatie te verwoorden en kracht bij te zetten.

Moeiteloos vereenzelvigen wij ons met het gevoel op het verkeerde moment in het verkeerde gezelschap te zijn en dat ongerief te uiten in een onstuitbare kanonnade. Dat werkt bevrijdend en maakt je zeer bewust van de onderhuidse onlust. Op eenzelfde manier maakt hij de souffleuse (Monica Verhofstadt) medeplichtig aan zijn tirade, die bijna ongemerkt overgaat in een verwaande alleenspraak van de kennelijk ondertussen gearriveerde toneelspeler.

Hoe transparanter De Schrijver met de dramatische constructie speelt door de rollen van ik-figuur, zichzelf of de toneelspeler in elkaar te laten lopen, des te geestiger wordt de monoloog. Bijtend, wanhopig en verleidelijk licht. Tot De Schrijver op het kookpunt de drukkende houten wand van zich afwerpt en een schaamteloos feeërieke symbiose van natuur en decor onthult. Wat elk volgend woord overbodig maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden