Verrassend boek over John Salingers leven

Waarom de schrijver van 'The Catcher in the Rye' een kluizenaar werd

In 1951 publiceerde J.D. Salinger 'The Catcher in the Rye', de roman over de rebelse puber Holden Caulfield die hem op slag wereldberoemd maakte. Na het verschijnen van de spraakmakende bundel 'Nine Stories' (1953) ontvluchtte hij de openbaarheid en trok zich tot zijn dood in 2010 terug in het gehucht Cornish, New Hampshire. Begin jaren zestig publiceerde hij de novellenbundels 'Franny and Zooey' en 'Raise High the Roof Beam, Carpenters and Seymour: An Introduction', die door de fans gekoesterd werden, maar in de kritiek op minder lof konden rekenen. In 1965 verscheen in zijn lijfblad The New Yorker het lange verhaal 'Hapworth'. Critici zagen het als het definitieve bewijs dat de kluizenaar totaal de weg kwijt was. Daarna werd het stil, en in die mysterieuze stilte groeide de mythevorming met alle geruchten en onbeantwoorde vragen van dien.

In 'Salinger' proberen David Shields en scenarioschrijver Shane Salerno het raadsel te ontrafelen. Het lijvige boek, rijkelijk geïllustreerd met (vaak onbekend) fotomateriaal, is een parallelproduct van de gelijknamige documentaire die het tweetal maakte. Ze interviewden meer dan tweehonderd mensen die Jerome David (Jerry) gekend hebben, en presenteren hun getuigenissen in een collage van stemmen die elkaar aanvullen, nuanceren en tegenspreken. Deze 'orale biografie' bevat daarnaast fragmenten uit brieven van de meester en uit memoirs van intimi (ex-geliefden, zijn dochter).

Hoewel de makers zich vooral als samenstellers opstellen, hebben ze een uitgesproken eigen visie op Salinger, die ze bij voorkeur in kernachtige paradoxen presenteren. In hun optiek zijn er twee beslissende gebeurtenissen geweest in zijn leven: zijn traumatische ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog op de slagvelden van Europa en zijn bekering tot de hindoeïstische vedanta-religie, die onthechting en afstand van de wereld als hoogste vorm van wijsheid propageert. Hun conclusie: "De oorlog brak hem als mens en maakte een groot kunstenaar van hem; religie bood hem na de oorlog spirituele vertroosting en doodde zijn kunst."

Salingers oorlogservaringen worden indringend verbeeld aan de hand van talloze getuigenissen van oude kameraden. Dat hij aan die zenuwslopende oorlog een posttraumatische stressstoornis overhield is niet verwonderlijk. De oorlog zou ook een verklaring kunnen zijn voor zijn zwak voor (de onschuld van) meisjes op de drempel van de volwassenheid. Die obsessie wordt verder toegeschreven aan 'de levenslange wond' Oona O'Neill, de dochter van toneelschrijver Eugene O'Neill, die op haar achttiende de voorkeur gaf aan de nog oudere vaderfiguur Charlie Chaplin.

De samenstellers zijn er goed in geslaagd om het werk te duiden in het licht van Salingers leven en het in een bredere culturele context te plaatsen, bijvoorbeeld in het geval van 'The Catcher in the Rye' dat na een moeizame publicatiegeschiedenis een tijdloos cultboek is geworden waarvan wereldwijd meer dan 63 miljoen exemplaren zijn verkocht.

Uitvoerig staan de auteurs stil bij Salingers motieven voor een kluizenaarsbestaan. Hij is, denk ik, zo'n zeldzame schrijver die gewoon wil schrijven en niet gekooid wil worden door de roem. Maar Shields en Salerno zoeken er meer achter. Hun herhaalde suggestie dat de schrijver heel berekenend het beeld van de kluizenaar zou hebben uitvergroot om zo de mythevorming en de blijvende belangstelling voor zijn werk te voeden, weten ze nergens overtuigend te onderbouwen.

Terwijl Salinger na 1965 resoluut afzag van publiceren, heeft hij er nooit een geheim van gemaakt dat hij altijd is blijven schrijven ('enkel voor mijzelf en mijn eigen plezier'). Uit de getuigenissen van zijn naasten wordt pijnlijk duidelijk dat zijn monomane werkdrift gepaard ging met de totale verwaarlozing van zijn gezinsleven. Het goede nieuws voor de fans is de aankondiging dat er vanaf 2015 nog een vijftal nagelaten boeken zal verschijnen (met meer over onder anderen Holden Caulfield, de held uit 'The Catcher in the Rye').

'Salinger' is een rijk boek en al is Salingers leven hiermee soms al te uitputtend gedocumenteerd, het boek inspireert hoe dan ook om het werk zelf weer eens integraal te lezen. En dan ontdek je in 'The Catcher' hoe Salinger, nog onwetend van het succes en de onverdraaglijke roem die hij daarmee zou oogsten, bij monde van zijn alter ego al zijn ideale toekomst voor zich zag; ergens "waar niemand me kende en waar ik kon werken. (...) Waar ik kon doen alsof ik doofstom was. Op die manier hoefde ik nooit van die godgeklaagd stomme en zinloze gesprekken te voeren met mensen. (...) Iedereen zou denken dat ik gewoon een arme doofstomme klootzak was en me met rust laten. (...) En dan bouwde ik van het geld dat ik verdiende ergens een blokhut en daar bleef ik dan de rest van mijn leven wonen."

David Shields & Shane Salerno: Salinger. (Salinger) Vertaald door Gies Aalberts, Ed van Eeden, Edwin Krijgsman en Erik de Vries. De Arbeiderspers, Utrecht; 726 blz. euro 39,95

Trouwdag, 18-10-1945.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden