Verraden door de butler

De loslippige butler werd in de boeien geslagen en in een krappe cel geduwd

Een butler die je verraadt: dat moet voor de rijken en machtigen der aarde wel het ergste zijn dat je kan overkomen. Je hele leven leg je voor zo'n vertrouweling open. Alles mag hij zien, horen en weten. En dan klept hij je vertrouwelijkste geheimen door. Het is de grootste zonde die een butler kan begaan. Want jouw reputatie ligt geheel in zijn handen.

Het is trouwens een luxeprobleem waarmee weinig Europeanen nog kampen. Wie heeft nou nog een butler? De meesten van ons zouden zich bij zo'n serviele huisgenoot ook ongemakkelijk voelen. We hebben de afgelopen eeuw geleerd ons in bedienden te verplaatsen, hen te zien als echte mensen, vooral dankzij de romankunst. Denk maar aan 'The Remains of the Day' van Kazuo Ishiguro, waarin de butler de verteller is en de hoofdrol speelt. Een buitengewoon gewetensvolle butler is dat trouwens. Zijn waardigheid als persoon valt volkomen samen met zijn butler-zijn, met zijn opdracht tot loyaliteit en discretie. Dat heeft een keerzijde, laat Ishiguro zien. De trouw aan zijn Lord, die vlak voor de oorlog goed bevriend raakt met Duitse diplomaten, gaat zo ver dat hij zich genoodzaakt ziet de Joodse bedienden te ontslaan. Zonder enige gewetenswroeging.

Gewetenswroeging is nou net wat Paolo Gabriele, de butler van de paus, de afgelopen twee jaar heeft bewogen om vertrouwelijke papieren uit de pauselijke vertrekken te stelen, te kopiëren en door te spelen naar een journalist. Hij deed dat naar eigen zeggen - en er lijkt geen reden aan zijn motieven te twijfelen - omdat hij binnen het Vaticaan geen gehoor kreeg voor zijn zorgen over de corruptie en machtsstrijd binnen de kerk, die ook de paus zouden treffen. Vanuit de functie waarvoor Gabriele is aangenomen, is zo'n ontvreemding van documenten natuurlijk een doodzonde. Maar met 'The Remains of the Day' in het achterhoofd, kun je je ook verheugen over een butler die nog een hogere loyaliteit aanvaardt dan die van zijn directe taakomschrijving.

Ongetwijfeld was Paolo Gabriele naïef. Dat er zich in het Vaticaan duistere machtspraktijken afspelen is nauwelijks nieuws. Dat neemt de vraag niet weg wat erger is: het verraad van de klokkenluider, of het verraad dat hij aan de kaak wilde stellen?

Het Vaticaan deed er niet filosofisch over. De klokkenluider werd in de boeien geslagen en in een krappe cel geduwd. Vervolgens werd er vier jaar tegen hem geëist, al werd dat later afgezwakt tot achttien maanden, en verleent de paus hem waarschijnlijk nog gratie. Of die gratie begrip uitdrukt voor Gabriele's hogere motieven, of dat de zaak gewoon zo snel mogelijk in de doofpot moet - we zullen het wel nooit te weten komen. Wie deze butler zwaar laat boeten, maakt zichzelf immers al bijna verdacht: wordt hier ontrouw bestraft, of is de straf een wraakactie tegen degene die jouw eigen wandaden aan de kaak durft te stellen?

De doofpotstrategie lijkt trouwens te werken. Niemand lijkt het heel erg te vinden dat het Vaticaan wordt bestuurd als een bananenrepubliekje waarin machtige mannen altijd weer worden beschermd en loslippige ondergeschikten flinke schrik wordt aangejaagd. Opdat ze hun geweten weer leren te begrenzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden