Verraad bleek redding vriend

interview | Zoon van februaristaker vertelt hoe zijn vader doorsloeg en zo medestaker redde

Hoe bizar kon het met een mensenleven lopen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De naam van Gerrit Blom - communist, badmeester, Jood en stakingsleider - viel vlak na de Februaristaking in 1941 in handen van de Duitsers via een gefolterde partijgenoot. Hij dankte achteraf juist daaraan zijn leven.

Vorig week reageerde Amsterdammer Frans Lavell (81) op het interview in deze krant (op 25 februari) met rabbijn Awraham Soetendorp. Daarin stond dat slechts een van de 427 tijdens de razzia op 22 en 23 februari opgepakte Joden het zou hebben overleefd. "Het zijn er twee", zegt Lavell, die net als zijn vader Frans heet. "Behalve Max Nebig heeft ook Gerrit Blom de oorlog overleefd. Ik kan het weten, want hij was een vriend van mijn vader, hij kwam bij ons over de vloer."

Gerrit Blom (1909) was net als zijn vader CPN'er en zij broedden met anderen in februari 1941 al op plannen voor een algemene staking. Zo'n tien dagen voor de Februaristaking op 25 februari waren zij betrokken bij een staking tegen het uitzenden van metaalarbeiders naar Duitsland. Op zaterdag 22 februari werd Gerrit Blom samen met 426 andere Joden opgepakt op en rond het Jonas Daniël Meijerplein, de beruchte razzia die de aanleiding voor de Februaristaking vormde.

"De staking waarvoor zij plannen hadden, heeft Blom zelf niet actief meegemaakt", zegt Lavell. "Hij zat toen al gevangen." Een paar dagen later, op 26 februari, werd ook vader Lavell aangehouden wegens betrokkenheid bij de staking. De toen zesjarige Frans speelde op straat en herinnert zich de overvalwagen voor de woning in de Athjehstraat en de paniek in huis.

Tijdens de verhoren en marteling die op de arrestatie volgden heeft vader Lavell de naam van Gerrit Blom genoemd. "Hij wist dat Blom al was opgepakt en dacht dat hij daarmee niet zo veel kwaad zou doen", zegt Lavell. "Over dit 'doorslaan' heeft vader me nooit verteld. Ik las het pas na zijn overlijden in zijn dagboek."

De Duitsers wilden de staking tot op de bodem uitzoeken om herhaling te voorkomen. Zij begrepen niet hoe met minimale middelen en op zo'n korte termijn een ongekend grote staking kon ontstaan die een gehele stad plat legde. De in totaal 22 stakingsleiders kregen daarom een proces in Den Haag.

Gerrit Blom werd vervolgens in concentratiekamp Buchenwald uit de groep Joden gehaald die werd doorgestuurd naar Mauthausen, waar zij allemaal de dood vonden. Max Nebig ging in Buchenwald naar de ziekenboeg vanwege een teen die moest worden afgezet en wist daarna te ontsnappen. Gerrit Blom ging weer op de trein terug naar de gevangenis in Amsterdam.

Uiteindelijk zouden van de 22 stakingsleiders er 19 de oorlog overleven. Zij kregen van de rechter een tuchthuisstraf en hoewel ook dat allesbehalve een pretje was, lag daar de kans op overleven aanzienlijk hoger dan in Mauthausen, waaruit bijna niemand levend terugkeerde. Na de bevrijding zag Frans jr. de beide mannen elkaar in de armen vallen. "Kennelijk verweet Gerrit Blom mijn vader niets."

Lavell vindt zijn vader geen verrader. "Dat zijn mensen die ondergedoken Joden hebben aangegeven. Mijn vader noemde Bloms naam na eindeloze martelingen en uit strategische overwegingen. Hij dacht immers dat het geen kwaad kon."

Blom zou na de oorlog zijn vrouw en twee kinderen nooit meer terugzien. Zij kwamen in Sobibor terecht waar ze in 1943 werden vergast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden