Verplatting met een positief randje

Kennis is geen vereiste meer om mee te doen aan het publieke debat

"Meneer Rutte, u hebt één minuut." Tv- en radioprogramma's eisen snelheid van hun gasten. Deelnemers aan het publieke debat moeten in de kortst mogelijke tijd de moeilijkste problemen uitleggen. Dat noopt tot oneliners en soundbites, die de waarheid soms geweld aandoen, zoals de minister-president onlangs nog heeft moeten toegeven ('Geen cent extra naar Griekenland'). Maar de gejaagdheid leidt ook tot 'verdomming en verkleutering', schrijven de samenstellers van de bundel 'Niet te moeilijk graag'. Dat komt ook doordat de elite die vroeger het debat domineerde, in de media plaats heeft gemaakt voor celebrities als voetbal-, film- en popsterren.

Volgens de Britse cultuurfilosoof Frank Furedi zijn intellectuelen in onze infotainment-maatschappij gedegradeerd tot 'volstrekt onbeduidende figuren'. In zijn ogen is de cultuur aan het infantiliseren. Dominant zijn tegenwoordig de bloggers en deelnemers aan internetfora. Kennis, intellect, taalbeheersing en/of creativiteit zijn niet langer een vereiste.

De sombere stelling van Furedi is de rode lijn in de bundel van zeventien essays die de laatste tijd zijn verschenen in het blad AMC Magazine, van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. De auteurs zijn wetenschapper, journalist, publicist, of in ieder geval intellectueel -vertegenwoordigers, kortom, van de oude elite die volgens de samenstellers in hun inleiding in dit internettijdperk het loodje dreigt te leggen. Bij elkaar is het een interessante, afwisselende bundel van over het algemeen uitstekend geschreven artikelen.

Van sommige feiten word je als lezer inderdaad niet vrolijk. Bijvoorbeeld van de vaststelling dat er liefst een miljoen mensen hebben gekeken naar de realityshow 'De gouden kooi' waarin de winnaar zijn eigen braaksel opat. En wat te denken van het succes van Sterretje, Joker en Barbie met hun tv-serie 'Oh oh Cherso'? Veel platter kan het niet.

Gelukkig zijn er ook ontwikkelingen die de conclusie van Frank Furedi tegenspreken, of op z'n minst relativeren. Opmerkelijk genoeg biedt vooral de bijdrage van beroepsmopperaar Maarten van Rossem hoop. Het begin van zijn artikel is nog weinig bemoedigend. Een jaar geleden moest hij voor een of ander onderzoekje een week lang De Telegraaf lezen. Hij raakte verbijsterd door de 'pathologische aandacht' van de krant voor Wesley Sneijder, zijn echtgenote en hun appartement in Milaan. "Waarom willen mensen juist week in week uit over een voetballer lezen als hij helemaal niet voetbalt."

Maar, zo relativeert Van Rossem even verderop: sportverdwazing is van alle tijden. Ook de oude Grieken hadden er last van, en zij hebben toch 'een solide reputatie als cultuurdragers'. In de vermaarde Italiaanse renaissancesteden, die wij kennen als cultureel hoogstaand, vermaakte het volk zich met platte pretjes. En de eerste massakranten in Frankrijk en Groot-Brittannië waren heel wat erger dan De Telegraaf. Kijk bovendien naar het hoge concert- en museumbezoek, naar de goede verkoopcijfers van serieuze literatuur. Van Rossem heeft zelfs een goed woordje over voor de tv: er zijn ook 'bijzonder aardige en leerzame programma's'.

Journalist Max van Weezel wijst er in zijn bijdrage op dat aan de verplatting van de informatie ook een positief element zit: de kenniskloof tussen hoger en lager opgeleiden kan er door worden gedicht. Want die tweede groep pikt van alle infotainment en humaninterestjournalistiek toch een graantje informatie mee.

De leukste bijdrage is die van de oud-president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Robbert Dijkgraaf. Hij vat het thema van de bundel samen in de eenvoudige vraag: wordt de wereld dommer? Hij meent dat 'de echte explosie van informatie waarschijnlijk nog moet komen', maar ziet als probleem dat informatie de afgelopen decennia in steeds kleinere porties tot ons is gekomen waardoor de samenhang zoekraakt. Lukt het die versplintering tegen te gaan, dan gaan we de spannendste reis uit de geschiedenis van de mensheid meemaken.

Simon Knepper en Johan Kortenray (red.): Niet te moeilijk graag. De verkleutering van het publieke debat. Boom, Amsterdam; 160 blz. € 18

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden