Verpakkingsbelasting zal weinig doen aan de groeiende berg afval

De consument ziet de prijzen in de supermarkt stijgen, door de verpakkingsbelasting die het kabinet heeft ingesteld. Gaat dat iets veranderen aan de groeiende afvalberg?

Waarschijnlijk niet. De prijsprikkel is daarvoor te gering. De prijzen in de supermarkt gaan gemiddeld met een procent omhoog. Dat procentje zal niet direct leiden tot een verandering van de verpakkingsdrift van de industrie. En omdat de consument in veel gevallen geen onverpakt alternatief heeft voor de producten die hij nodig heeft, kan hij niet anders dan het procentje extra gelaten accepteren.

Als het gaat om het verminderen van de afvalberg is de verpakkingsbelasting geen effectief instrument. Het kabinet geeft dat impliciet ook toe, want het heeft op basis van de huidige hoeveelheid verpakkingen de opbrengsten van de nieuwe belasting keurig berekend en in de begroting opgenomen. Met andere woorden: ook het kabinet gelooft niet dat de belasting het gedrag van verpakkingsindustrie en consument zal veranderen.

Is de nieuwe heffing op verpakkingen daarmee een ordinaire belasting om de staatskas te spekken, zoals VVD-voorman Rutte suggereert? Niet helemaal. Van de opbrengst van de heffing gaat de helft naar het Afvalfonds waarmee gemeenten de kosten van hergebruik van afval gedeeltelijk kunnen dekken. Dat zou moeten leiden tot een verlaging van de afvalstoffenheffing die burgers betalen.

De andere helft van de opbrengst gaat in de algemene middelen. Met de verpakkingsbelasting wordt dus inderdaad de schatkist gespekt. Maar je kunt het ook anders zeggen: hier wordt op milieuschadelijk gedrag een prijs gezet. Daarmee wordt het principe gevolgd dat de vervuiler betaalt. Met dat principe is niets mis, maar wat je wilt bereiken is dat de vervuiler zijn milieuschadelijke gedrag verandert. Daarvoor is de prikkel van de verpakkingsbelasting echter te klein, en bovendien verkeerd gericht. De verpakkingsindustrie zou het voortouw moeten nemen bij het verminderen van de afvalstroom. Maar die schuift de nieuwe heffing door naar de consument.

Met de verpakkingsbelasting is de kous dus niet af. Deze fiscale maatregel is er gekomen omdat overheid en verpakkingsindustrie het niet eens konden worden over een nieuw convenant over het verminderen van verpakkingsmateriaal en het stimuleren van hergebruik. De eerdere convenanten die we daarvoor hebben gehad waren geen onverdeeld succes, maar ook geen mislukking. Ze legden in ieder geval druk op de goede plek, namelijk bij de verpakkingsindustrie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden