Verpakking ok, inhoud valt tegen

De Franse stad is synoniem met voetbal, werkloosheid, corruptie en dealers die elkaar bestrijden met kalasjnikovs. Maar dit jaar hoopt Marseille als culturele hoofdstad van Europa een andere kant van zichzelf te laten zien.

Groot maar provinciaal, dat is Marseille, de tweede stad van Frankrijk. Terwijl het gezien de spectaculaire ligging aan de Middellandse zee een soort Barcelona had kunnen zijn, zo klagen Marseillais die zich druk maken om het karige kunstaanbod.

Wie de stad beziet vanaf de Notre-Dame de la Garde, een neo-Byzantijnse basiliek gebouwd op een 162 meter hoge rots, zal het hier onmiddellijk mee eens zijn. Het is moeilijk te bevatten dat bestuurders nooit op het idee kwamen al dit moois met cultuur aan de man te brengen.

'Marseille-Provence 2013' is een poging die jaren van verwaarlozing goed te maken.

Negenhonderd culturele manifestaties vinden er gedurende het jaar plaats in de stad en omgeving. Maar liefst 600 miljoen euro is in de afgelopen vijf jaar uitgegeven aan opknapbeurten voor plaatsen als de Oude Haven, infrastructuur en nieuwe expositieruimten, zoals de Villa Mediterranée van de Milanese architect Stefano Boeri, een futuristische verrassing die zich veertig meter naar zee uitstrekt zonder pijlers.

Ook geslaagd is de behuizing van het MuCEM, het 'Museum voor Europese beschavingen en de Mediterrane wereld'. De Franse sterarchitect Rudy Ricciotti - hij ontwierp ook de nieuwe afdeling voor islamitische kunst van het Louvre in Parijs - heeft het gebouw overtrokken met een elegant visnet van beton.

Van de buitenkant ziet het er allemaal eersteklas uit, maar de inhoud van de verpakking valt tegen.

De eerste tentoonstelling van het MuCEM - dat net als de villa van Boeri nog niet toegankelijk is - is voorlopig ondergebracht in een voormalige passagiersterminal. Containers dienen hier als vitrine om heden en verleden van steden rond de Middellandse zee te belichten. Zo wordt onder andere met buste van Socrates de sfeer van het oude Athene opgeroepen en uitleg gegeven over de rechtelozen in de bakermat van de democratie. Het geheel maakt een schoolse indruk en de ludiek bedoelde presentatie oogt vooral rommelig.

Aardig is hier wel een video waarin een boze Griek met een baard en een petje - hij heeft wel iets van de gedrongen Socrates - zijn licht laat schijnen over de huidige staat van de Griekse democratie. Hij fulmineert tegen de banken, de politieke elite die zelf geen belasting betaalt en het pensioentje van 500 euro van zijn moeder.

In La Friche, een oude tabaksfabriek in de centraal gelegen arbeiderswijk La Belle de Mai, trekt opnieuw vooral de fraaie omgeving de aandacht. Het stoere complex herbergt atelierruimten, een skatepark en een populaire horecagelegenheid. Hier is nu tot eind maart werk te zien van kunstenaars uit landen rondom de Middellandse zee.

De expositie, getiteld 'Ici, Ailleurs' (Hier, Ergens anders) is bedoeld als een van de hoogtepunten van Marseille-Provence 2013, maar blijkt sterk wisselend van kwaliteit. De Libanese beeldhouwster Lara Baladi overtuigt met een reausachtige kuisheidsgordel, een commentaar op de 'seksuele repressie van vrouwen in Egypte'. Maar er is ook veel dat gemaakt lijkt door eerstejaars van de kunstacademie met een overmaat aan pretenties. Een plastic bootje op een berg kunsthaar als metafoor voor de kwetsbaarheid van het bestaan bijvoorbeeld. Of wat te denken van een pop die bedolven wordt door blokken die samen het woord 'toekomst' vormen?

Wat hier ook begint te irriteren is het politiek correcte jargon waar het hele evenement van doordrenkt is. Voortdurend vallen vage termen als ontmoeting, uitwisseling en dialoog.

Dat is ook het geval in het 32 kilometer noordwaarts gelegen Aix-en-Provence, maar het musée Granet slaagde er in het idee van een mediterrane groepsexpositie meer body te geven. Aan vijftien kunstenaars is gevraagd een collectief oeuvre te maken en hun bijdragen zijn over het geheel genomen van een hoger niveau.

Het wordt spannend voor Marseille, dat zo'n behoefte heeft aan goed nieuws. Van elke euro die is geïnvesteerd in het programma (96 miljoen) hoopt men er zes terug te zien en het toerisme moet een blijvende impuls krijgen. Als voorbeeld geldt het noordelijke Lille, culturele hoofdstad in 2004, dat er financieel blijvend beter van werd en het succes heeft geprolongeerd met steeds weer andere culturele festijnen.

De feestelijke opening afgelopen zondag draaide in ieder geval uit op een fiasco dat aan de aandacht ontsnapte door het nieuws over de Franse deelname aan de strijd in Mali en een grote demonstratie in Parijs tegen het homohuwelijk. Ondanks de ruim 300.000 bezoekers was er tijdens de 'oorverdovende bijval' die op de rol stond alleen een vaag geroezemoes te horen. De oude haven zou zich even in volledige duisternis hullen, maar in plaats daarvan ging alleen de straatverlichting een paar minuten uit: winkeletalages en restaurants bleven gewoon verlicht. Het verbaasde publiek werd daarna getrakteerd op een vuurwerkshow die je zou verwachten in een dorp op 14 juli, de nationale feestdag.

Maar het jaar is nog lang.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden