Taal

Verouderde woorden in het volkslied prikkelen de fantasie soms tot het uiterste

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima zingen het Wilhelmus op de tribune bij de wedstrijd van Australië-Nederland op het WK voetbal. Beeld anp
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima zingen het Wilhelmus op de tribune bij de wedstrijd van Australië-Nederland op het WK voetbal.Beeld anp

Een van de functies van ons volkslied is dat het woorden in leven houdt die eigenlijk al lang en breed uit de omgangstaal zijn verdwenen.

Het vaderland getrouw(e) bijvoorbeeld, wie zegt dat nog? Als woorden niet meer courant zijn, prikkelen ze de fantasie en gaan ze in de verbeelding van de burger soms een eigen leven leiden.

Zo vertelde iemand dat hij altijd had gedacht dat het woord onverveerd in ons volkslied ('een Prinse van Oranje, ben ik, vrij, onverveerd') iets te maken heeft met het werkwoord veren en dus onbuigzaam betekent.

Dat is niet het geval. Onverveerd heeft een totaal andere betekenis en een andere etymologie. Het woord is een oude variant van onvervaard, dat onbevreesd betekent. Onvervaard zelf is met het ontkennende element on afgeleid van vervaard, dat we nog aantreffen in de uitdrukking 'voor geen kleintje vervaard zijn' (veel durven, niet gauw bang zijn).

Net als gevaar, gevaarlijk en vervaarlijk ('vervaarlijk kijken') is vervaard terug te voeren op het oude woord vaar, dat angst of vrees betekent en dat verwant is met het Engelse woord fear (gevaar). In de Vlaamse literatuur tref je vaar nog weleens aan, vooral in de combinatie 'zonder vaar of vrees'. Zo typeerde Louis Paul Boon in een van zijn romans een moderne donquichot als 'een ridder zonder vaar of vrees': een ridder die alles durft. In Nederland zouden we zo'n koene ridder een 'ridder zonder vrees of blaam' noemen. Dat ons volkslied de Prinse van Oranje 'onverveerd' noemt, wil zeggen dat hij eveneens onverschrokken is en dus niet terugschrikt voor gevaar.

Heeft u ook een taalvraag? Mail naar: tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden