Verouderd Europees wegennet versloft rap, maar geld uitgeven, ho maar

Wegen en een spoorlijn worden geblokkeerd door de brokstukken. Beeld AFP

Europa moet flink sleutelen aan de infrastructuur. 'Sommige landen worden pas wakker als er ongelukken gebeuren.'

Hoewel de economie weer aantrekt, investeren EU-landen nog steeds te weinig in infrastructuur, stelde de Europese Investeringsbank vorig jaar al in een rapport. De investeringen daalden sinds de financiële crisis enorm en zijn in veel landen nog niet terug op het oude niveau.

"Sommige landen worden blijkbaar pas wakker als er ongelukken gebeuren", zegt Cor van der Veen, hoogleraar civiele techniek aan de TU Delft. "Het is jammer dat het zo ver moet komen. In landen als Italië en Frankrijk is de laatste jaren niet veel geïnvesteerd. Het lijkt erop dat ze nu in beweging komen. Al verwacht ik niet dat Italië genoeg geld heeft om alle benodigde kosten op te brengen."

EU boos op Italië

Volgens het Italiaanse onderzoeksinstituut CNR zijn tientallen miljarden euro's nodig om de infrastructuur in het land op orde te brengen. De Italiaanse minister van binnenlandse zaken, Matteo Salvini, zei eerder dat EU-begrotingsregels Rome beletten geld uit te geven aan veilige wegen. Dat is echter flauwekul, zegt de Europese Commissie. De EU heeft Italië herhaaldelijk aangespoord meer geld in de infrastructuur te steken, aldus een woordvoerder gisteren.

Het land ontvangt tussen 2014 en 2020 2,5 miljard euro uit EU-structuurfondsen voor de verbetering van weg en spoor. In april heeft de Europese Commissie bovendien een investeringsplan van 8,5 miljard euro goedgekeurd, onder meer voor de aanpak van snelwegen in en rond Genua. "Het is tijd een aantal dingen recht te zetten", stelt de woordvoerder. "Italië is een van de landen die het meest profiteren van de begrotingsflexibiliteit die Brussel toestaat."

2 procent van BNP

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) adviseert landen hun investeringen in infrastructuur op te schroeven tot meer dan 4 procent van het bruto binnenlands product, omdat een goede infrastructuur (waartoe de Oeso overigens ook zaken als het elektriciteitsnet en waterleidingen rekent) een van de belangrijkste drijfveren is van een goede economie. Dit is bovendien van levensbelang voor burgers. Hoewel de uitgaven binnen Europa sterk verschillen, ligt de gemiddelde investering nu rond de 2 procent.

Het goede nieuws is dat veel landen na jaren van verwaarlozing eindelijk een inhaalslag lijken te maken, zegt Van der Veen (zie kaders), al vraagt hij zich af of iedereen de problemen in volle omvang in het vizier heeft. "Neem Frankrijk. Om een vergelijking te geven: in Nederland wordt de komende jaren 350 miljoen beschikbaar gesteld om tachtig bruggen toekomstbestendig te maken. Frankrijk trekt een miljard uit voor 800 bruggen. Dat lijkt me aan de krappe kant, om het zacht uit te drukken."

Jaarlijkse controle van de bruggen

De Spaanse investeringen in infrastructuur zijn na de financiële crisis flink gedaald. De kwaliteit van het wegennet wordt niet openbaargemaakt, maar in Europese statistieken scoort Spanje goed. Volgens de overheid wordt jaarlijks een derde van alle bijna 11.000 bruggen gecontroleerd en waar nodig wordt er ingegrepen. Oud-premier Rajoy presenteerde vorig jaar een grootscheeps plan voor publiek-private samenwerking om duizenden kilometers snelweg te vernieuwen. "Ons land heeft een uitzonderlijke troef in zijn infrastructuur", zei hij toen. Voor het plan trekt Spanje 5 miljard euro uit tot 2021.

De Nederlandse infrastructuur scoort hoog op internationale lijstjes, maar volgens het ministerie van infrastructuur en milieu begint ook hier veel 'op leeftijd te raken'. Veel bruggen en tunnels zijn aangelegd in de jaren vijftig en zestig en naderen het eind van hun levensduur. Het ministerie investeert de komende jaren daarom flink om de bestaande infrastructuur aan te pakken. Het budget voor vervanging en renovatie wordt de komende jaren opgeschroefd van gemiddeld 150 miljoen per jaar in de periode tot 2020 naar ruim 350 miljoen per jaar voor de periode daarna.

Staatswegen liggen er niet florissant bij

Een groot deel van het Franse wegennet wordt beheerd door private bedrijven. Dat deel ligt er volgens TNO-expert constructieve veiligheid Raphäel Steenbergen 'in optima forma bij'.

Reddingswerkers in actie. Beeld AFP

Maar dat geldt niet voor de staatswegen. Uit een onderzoek dat de Franse regering dit jaar liet doen, blijkt dat maar liefst een derde van de 12.000 bruggen een opknapbeurt nodig heeft. 7 procent is er zo slecht aan toe dat er 'op lange termijn risico bestaat op instorting'. Het rapport raamde de gemiddelde kosten voor onderhoud en reparatie op 1,3 miljard euro per jaar.

In Groot-Brittannië is flink wat achterstallig onderhoud aan de infrastructuur. Het land pompt momenteel miljarden in de infrastructuur om tegenwicht te bieden aan de economische gevolgen van de brexit. Snelwegen worden verbreed, spoorwegen gemoderniseerd en dit jaar werd een hogesnelheidslijn van Londen naar het noorden opgeleverd. Critici klagen echter dat het grootste deel van de investeringen naar metropool Londen gaat en dat politici te veel kiezen voor 'sexy' megaprojecten in plaats van het repareren van de weg. Daarnaast is er beperkte interesse van private investeerders.

Beeld Sander Soewargana

Jarenlange verwaarlozing

Tot 2030 wil de Duitse overheid maar liefst 264,5 miljard euro uitgeven aan auto-, spoor- en waterwegen. Dat klinkt exorbitant, maar is hard nodig: de infrastructuur is jarenlang verwaarloosd. "Onze bruggen rotten gevaarlijk en het risico op instorting kan niet worden uitgesloten", zei architect Richard Dietrich onlangs in de Hannoversche Allgemeine Zeitung. Uit een rapport van het Rijksinstituut voor wegenonderzoek bleek dit jaar dat slechts 12,5 procent van de snelwegbruggen in goede staat verkeert. Een van de grootste zorgenkindjes is de Leverkusener Rheinbrücke, waar scheurtjes in zitten.

Marshallplan voor de infrastructuur

Het Italiaanse onderzoeksinstituut CNR pleit voor een 'Marshallplan' voor de infrastructuur. Tienduizenden bruggen hebben volgens het instituut de levensduur van zo'n vijftig jaar overschreden en zijn toe aan vervanging. Het probleem is van enorme omvang, schrijft CNR. 'Uitgaande van een gemiddelde grootte van 800 vierkante meter per brug komt het bedrag dat nodig is voor de modernisering van de tienduizend bruggen in Italië neer op tientallen miljarden euro's', aldus CNR. 'Om nieuwe tragedies te voorkomen, zou een soort Marshallplan voor de wegeninfrastructuur onmisbaar zijn.'

Lees ook: Nederlandse economie scoort wereldwijd hoog met infrastructuur en innovatiekracht

Nederland is voor het tweede jaar op rij de meest concurrerende economie binnen de Europese Unie. Dat blijkt uit onderzoek van het World Economic Forum (WEF). Een goede infrastructuur en sterke innovatiekracht maken dat Nederland onder meerbuurland Duitsland voor weet te blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden