Veroordeling in VS van zakenrelatie schoonzoon Erdogan wekt Turkse woede

Een Amerikaanse jury in New York verklaarde woensdag dat Mehmet Hakan Atilla in 2012 en 2013 sancties tegen Iran heeft omzeild. Beeld AP
Een Amerikaanse jury in New York verklaarde woensdag dat Mehmet Hakan Atilla in 2012 en 2013 sancties tegen Iran heeft omzeild.Beeld AP

De relatie tussen Washington en Ankara lijkt een nieuwe deuk op te lopen na de uitspraak van een Amerikaanse jury.

'Een politieke samenzwering', noemde de Turkse vicepremier Bekir Bozdag gisteren de uitspraak van een Amerikaanse jury in New York. Die verklaarde woensdag dat Mehmet Hakan Atilla in 2012 en 2013 sancties tegen Iran heeft omzeild. De Turk, die in de VS werd opgepakt, werkt als bestuurder voor de staatsbank Halkbank. Hij was er medeverantwoordelijk voor dat Iran, ondanks de economische sancties, olie en gas kon verhandelen, zo oordeelde de rechtbank.

Maar volgens vicepremier Bozdag is er sprake van een complot en spelen de Gülenbeweging, de CIA en de FBI met elkaar onder één hoedje, met als doel de Turkse regering aan het wankelen te brengen. Ankara denkt dat de beweging van prediker Fethullah Gülen achter de mislukte staatsgreep van anderhalf jaar geleden zit. De rechtszaak is, aldus Bozdag, een 'ongekende inmenging in een Turkse interne aangelegenheid'.

Een aangelegenheid die Ankara tot op het allerhoogste niveau heeft geprobeerd buiten beeld te houden. Bij het witwassen van Iraanse olieopbrengsten zouden namelijk ook politici betrokken zijn. Zo doemt de naam van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan op in dit dossier, al is hij niet officieel aangeklaagd.

Bodem

De betrekkingen tussen Washington en Ankara worden er door deze rechtszaak niet beter op, zegt Turkije-expert Gönül Tol van het Middle East Institute telefonisch vanuit Washington. "Maar eigenlijk hadden die de bodem al bereikt. Turkije en de Verenigde Staten hebben sinds de Koude Oorlog al heel wat crises doorstaan. Maar toen de Verenigde Staten afgelopen najaar besloten geen visumaanvragen vanuit Turkije meer te behandelen, was dat het absolute dieptepunt in hun relatie."

Dat besluit kwam na de arrestatie van een medewerker van het Amerikaanse consulaat in Istanbul omdat hij volgens de Turkse regering banden met de Gülenbeweging zou hebben. Andersom konden Amerikanen een Turks visum daarna voorlopig ook vergeten. Ook al is die ruzie inmiddels bijgelegd, andere conflicten tussen de twee sudderen nog altijd voort. Zo vraagt Turkije geregeld tevergeefs om de uitlevering van Gülen, die al bijna twee decennia geleden zijn toevlucht in de Verenigde Staten zocht. Ankara is verder boos omdat Washington in de strijd in Syrië de steun van de Koerden heeft gezocht. De Turkse regering vreest dat de Koerden in Syrië, Irak en in Turkije zelf hun invloed zullen uitbreiden.

Een ander punt van irritatie is Iran. Het is Washington een doorn in het oog dat Navo-bondgenoot Turkije steeds meer met dat land flirt. Een paar jaar geleden deelden de VS en Turkije nog vaak dezelfde mening als het over het Midden-Oosten ging, zegt Tol. Maar van die gemeenschappelijke visie is niet veel meer over. "Eigenlijk is het enige wat de twee landen nog echt bindt de strijd tegen het terrorisme."

Breuk

Op dat punt hebben zij elkaar nodig. "De VS maken voor de strijd in Syrië onder andere gebruik van de Turkse militaire basis Incirlik. En Ankara krijgt via Washington inlichtingen over Islamitische Staat en de Koerdische PKK."

Vooralsnog hebben de Verenigde Staten en Turkije er geen baat bij om hun relatie volledig te laten klappen. Ook de rechtszaak tegen bankier Atilla zal geen complete breuk veroorzaken, verwacht Tol. In april wordt pas zijn straf bepaald.

"Waarschijnlijk zullen de VS daarna wel boetes opleggen aan de Turkse financiële instellingen die hebben meegewerkt aan het ontduiken van de sancties tegen Iran. Wat er daarna gebeurt? Dat hangt af van de reactie van de Turken. Of ze bijvoorbeeld de boetes stilletjes zullen betalen of dat gaan weigeren."

Turkse leiders bezoeken 'oude vrienden'

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan brengt vandaag een bezoek aan Parijs, waar hij een ontmoeting met de Franse president Emmanuel Macron zal hebben. Zijn minister van buitenlandse zaken reist morgen af naar Duitsland voor een ontmoeting met zijn Duitse ambtgenoot Sigmar Gabriel. Vorige week kondigde Erdogan aan dat hij 'minder vijanden' en 'meer vrienden' wil maken. Na zijn tour door Afrika zei hij: "Wij hebben geen probleem met Duitsland, Nederland of België. In tegendeel: de mensen die in de regeringen van die landen zitten, zijn mijn oude vrienden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden