Veroordeeld tot de ‘eeuwige wachtkamer’ van de EU

De president van Noord -Macedonië Stevo Pendarovski (L) samen met president Donald Tusk (R) van de Europese Raad voor een bijeenkomst woensdag in Brussel. Beeld EPA/OLIVIER HOSLET

Albanië en Noord-Macedonië willen onderhandelen over EU-toetreding, maar lidstaten trappen op de rem.

‘Hotel California’ is een vaak gebruikte metafoor voor het brexit-drama: uitchecken kan altijd, ‘but you can never leave’. Helemaal aan het andere uiteinde van de Europese Unie heb je een ‘eeuwige wachtkamer’, waar landen in verblijven zonder ooit aan inchecken toe te komen. Ziedaar het lot van, onder meer, Albanië en Noord-Macedonië.

Vorig jaar om deze tijd besloten de verantwoordelijke EU-ministers dat het nog te vroeg was om toetredingsonderhandelingen te beginnen met deze twee kandidaat-lidstaten. Vooral Frankrijk, maar ook Nederland, bedongen een jaar uitstel. Komende dinsdag zullen diezelfde ministers echter opnieuw tot verder treuzelen besluiten, ook al heeft vooral Noord-Macedonië dat voorbije jaar de gevraagde vooruitgang geboekt.

Koude douche

Niet alleen in die Balkanlanden, ook in Brussel zelf is de frustratie groot. Voorzitter Donald Tusk van de Europese Raad van regeringsleiders ontving deze week president Stevo Pendarovski van Noord-Macedonië en zei: “Jullie hebben alles gedaan wat van jullie werd verwacht. Maar ik wil eerlijk met u zijn: niet alle lidstaten zijn bereid om de komende dagen de beslissing te nemen om de toetredingsonderhandelingen te openen.”

Buitenland-coördinator Federica Mogherini zag de bui vorige maand al hangen. “We zeggen altijd dat dit proces is gebaseerd op verdiensten. Nalaten om te reageren op objectieve vooruitgang zou de geloofwaardigheid van de EU schaden.” Mogherini voegde eraan toe dat nieuw uitstel voor de landen zelf zal betekenen dat “de stabiliteit wordt ondermijnd en verdere hervormingen worden ontmoedigd”.

Frankrijk heeft echter bij monde van president Macron vaak gezegd dat de EU eerst intern moet hervormen voordat het nieuwe leden toelaat. Het Duitse parlement is weliswaar akkoord met toetreding van Noord-Macedonië tot de Navo, maar geeft op z’n vroegst pas na de zomer goedkeuring aan een EU-traject.

Groen licht

In Den Haag stemde de Tweede Kamer deze week tegen EU-onderhandelingen met Albanië. Voor dat land blijven dezelfde zorgen overeind over corruptie en de georganiseerde misdaad. Een gelijkluidende motie over Noord-Macedonië haalde het echter niet. Maar eventueel groen licht is wel aan strenge voorwaarden verbonden. Minister Blok van buitenlandse zaken zal bij de EU-vergadering van dinsdag in Luxemburg het Nederlandse oordeel moeten uitspreken, al is gezien de vereiste unanimiteit het Franse ‘non’ al voldoende.

Ook Denemarken behoort tot de sceptici. In veel landen is het politieke klimaat sowieso niet erg happig op EU-uitbreiding, met welk land dan ook. “Terwijl wij zitten opgesloten in de wachtkamer, is Europa veranderd”, zoals de Noord-Macedonische minister Nikola Dimitrov van buitenlandse zaken het verwoordde in Politico Europe.

Niet alleen heeft zijn land vorig jaar het naamconflict opgelost met Griekenland (dat grote bezwaren had tegen ‘Macedonië’), ook op het gebied van corruptiebestrijding en modernisering van de rechtsstaat heeft de regering in Skopje volgens waarnemers goede resultaten geboekt.

Voorstanders

Ministers uit dertien EU-landen, vooral aan de oostkant maar ook uit Italië, Malta en Oostenrijk, schaarden zich deze week achter het openen van de onderhandelingen met Tirana en Skopje. Net als Mogherini vinden ook zij dat anders de ‘geloofwaardigheid van het EU-uitbreidingsbeleid’ gevaar loopt. The Economist is deze week streng over het aan het lijntje houden van Noord-Macedonië. ‘Wreed, zelfvernietigend en verkeerd’ noemt het Britse weekblad het onvermijdelijke uitstel. Analist Ivan Nikolovski bekritiseert in een artikel voor Balkan Insight het ‘gebrek aan harmonie tussen de strategieën’ van diverse EU-leiders. Door tegenstrijdige signalen weten burgers en bestuurders in de aspirant-lidstaten ook niet meer wat ze aan de EU hebben. “Hoewel de hervormingsagenda onvoldoende is uitgevoerd, riskeert het vasthouden van Skopje in de ‘eeuwige wachtkamer’ het terugdraaien ervan”, schreef Nikolovski.

Welkom in de eeuwige wachtkamer

Turkije: Kandidaat-lid sinds 1999, onderhandelingen sinds 2005. Op dood spoor.
Montenegro: Kandidaat-lid sinds 2010, onderhandelingen sinds 2012. Drie van 35 ‘hoofdstukken’ afgesloten.
Servië: Kandidaat-lid sinds 2012, onderhandelingen sinds 2014. Twee van 35 ‘hoofdstukken’ afgesloten.
Albanië: Kandidaat-lid sinds 2014, wacht op begin onderhandelingen.
Noord-Macedonië: Kandidaat-lid sinds 2005, wacht op begin onderhandelingen.
Bosnie-Herzegovina en Kosovo: wachten op EU-kandidaat-status.

Lees ook:

Voorlopig geen uitbreiding van EU met Balkanlanden

Veel landen hameren op het belang van toetreding van Balkanlanden. Te vroeg zeggen Nederland en Frankrijk.

Lees ook:

Brussel wil Albanië en Macedonië erbij halen

De Europese Commissie wil praten over toetreding. Maar dan moeten alle lidstaten dat ook een goed idee vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden