Reportage Noord-Ierland

Verontwaardigd over Alabama? In Noord-Ierland is de abortuswet nog strenger

Een vrouw laat een lege verpakking van een abortuspil zien. Tijdens een demonstratie in Belfast namen vrouwen de pillen in uit protest tegen de strenge wet. Beeld AP

De nieuwe abortuswet van Alabama streng? Noord-Ierse vrouwen verbazen zich over de verontwaardiging daarover. De wet waaronder zij leven is veel strenger.

De negentienjarige Ciara McGee zit op een soort mbo-opleiding in Belfast. Ze wil later met kinderen werken op een crèche. Ze is een tiener zoals er meer zijn in Belfast – na schooltijd hangt ze, zoals tieners doen, met vrienden bij de McDonalds. Volgend jaar gaat ze eindexamen doen. Tenminste, als het lukt. Want ze zal in september ook moeten bevallen van haar eerste kind.

“Deze bobbel moet eruit”, zegt ze, terwijl ze op haar buik wijst.

Het is niet zo heel ongewoon. De moeder van Ciara kreeg haar eerste kind al op haar achttiende. Haar één jaar oudere zus heeft er al twee. Maar toch wring het.

“Als ik bij de dokter kom, voel ik me soms een soort broedmachine. Als het bij ons normaal zou zijn geweest om een abortus te plegen, dan had ik dat misschien wel overwogen. Ik denk niet dat ik het had gedaan, ik verheug me op het moederschap, maar het is mijn lichaam, vind ik.”

“Ik weet niets van politiek”, zegt Ciara schaapachtig, als ze nader wordt bevraagd over de afwijkende regels in Noord-Ierland. Haar blik blijft blanco bij vragen over Theresa May of brexit. Maar dan opeens, als het gaat over de Engelsen, schieten haar ogen vuur. “Ik weet wel iets van eerlijkheid. Het is absurd dat politici in het Verenigd Koninkrijk steeds maar blijven benadrukken hoezeer Noord-Ierland deel uitmaakt van hun land, terwijl vrouwen hier heel andere rechten hebben dan zij daar.”

Levenslang

De wereldwijde publieke verontwaardiging over de nieuwe strenge abortuswet in Alabama verbaasde Noord-Ierland, vertelt Lisa Smyth, hoofddocent in de sociologie aan de universiteit van Belfast. “De wet die Noord-Ierland heeft is nog veel strenger. Daar krijgt een dokter die een vrouw helpt straf, hier ook de vrouw zelf.”

Volgens de Noord-Ierse wet riskeert een vrouw die abortus laat plegen levenslange gevangenisstraf, net als de arts die haar helpt.

Deze week verscheen een open brief op Facebook, afkomstig van een actiegroep uit Noord-Ierland die abortus uit het wetboek van strafrecht wil halen. Hij was gericht aan de vrouwen in Alabama, als een soort praktische handleiding voor hulpverleners. “Jullie moeten nu, zoals wij hebben gedaan, goede banden ontwikkelen met organisaties die online de abortuspil kunnen voorschrijven. Die is de enige veilige methode voor vrouwen die niet in staat zijn om naar elders te reizen. Vrouwen bijvoorbeeld die gehandicapt zijn, die lastige banen hebben waarbij ze niet plotseling een dagje vrij kunnen krijgen, die niet weg mogen van hun echtgenoot, die niet aan middelen kunnen komen om hun reis te bekostigen.”

In Noord-Ierland weten ze ervan. Een moeder die op internet een abortuspil aanschafte voor haar veertienjarige dochter werd vorig jaar nog door haar huisarts verklikt aan de politie en vervolgd. En de vrouwen die vorig jaar tijdens een demonstratie tegen de strenge abortuswet pillen innamen die wel eens abortuspillen hadden kunnen zijn, ontkwamen alleen aan datzelfde lot omdat de politie niet kon vaststellen of ze wel of niet zwanger waren.

“Er zijn zoveel schrijnende voorbeelden”, zegt de 49-jarige Smyth. De sociologe schreef vijftien jaar geleden haar dissertatie over het ontstaan van het strenge Ierse abortusstandpunt, dat lang veel strenger was dan in vergelijkbare landen. Smyth vertelt over het incident dat haar ertoe bracht onderzoek te doen: de tragische dood van een Indiase tandarts die stierf nadat een Ierse kliniek had geweigerd haar te helpen met een late miskraam, nu alweer een paar jaar geleden.

“Dat was in de Republiek Ierland, waar de wetten net als hier in Noord-Ierland op sommige punten nog stammen uit de Victoriaanse tijd. Maar het wrange is dat abortus sinds 1 januari in de Republiek Ierland is toegestaan. Daar werd een referendum gehouden en toen bleek dat de bevolking in grote meerderheid van de strenge abortuswet af wilde. Ook in Noord-Ierland is twee derde van de bevolking voor verandering, maar hier gebeurt niets.”

De positie van Noord-Ierland is ingewikkeld: de Britse wet geldt er niet op alle punten. Een eigen Noord-Iers parlement kan beslissen over abortus. Maar omdat dat parlement vanwege diepe verdeeldheid over andere kwesties al twee jaar niet bijeenkomt, is er zelfs geen debat over het onderwerp, laat staan dat er iets verandert.

“Wat abortus betreft, is Noord-Ierland lang een beetje een vergeten plek geweest”, zegt Smyth. “Niemand wil zijn vingers eraan branden en wat het extra lastig maakt is dat de DUP, de partij die nu een gedoogrol vervult voor de Britse regering, een sterke tegenstander is van verandering.”

Dag reizen

Gevolg: de Britten probeerden het leed te verzachten, maar de ongelijke positie van vrouwen blijft bestaan.

“Vrouwen uit Noord-Ierland kunnen gratis terecht bij abortusklinieken in Engeland”, legt Smyth uit. Statistieken geven aan dat er ieder jaar meer dan achtduizend vrouwen de oversteek maken. Sinds enige tijd wordt, op initiatief van Theresa May, voor armlastige vrouwen de oversteek vergoed. “Maar het oneerlijke, dat zij een dag moeten reizen voor iets wat iedere andere inwoners gewoon in hun eigen woonplaats kunnen krijgen, blijft. Engelsen kunnen naar de dokter die ze kennen, Noord-Ierse vrouwen moeten naar een vreemde arts.”

De laatste maanden is het gevoel van oneerlijkheid nog sterker geworden doordat aan de andere kant van de Ierse grens vrouwen meer rechten hebben gekregen. “De meeste inwoners van Noord-Ierland hebben behalve een Brits ook een Iers paspoort. Maar zij komen niet in aanmerking voor de Ierse abortussen. In dat geval telt plotseling hun woonplaats.”

En dan is er de internationale ophef over Alabama en Georgia. Smyth vindt het ingewikkeld om te zien hoe groot de verontwaardiging is over de strenge abortuswet daar. Hoe grote filmproductiemaatschappijen als Disney en Netflix hebben aangekondigd om in Georgia niet meer te gaan filmen. Ook Noord-Ierland heeft een aardige filmindustrie, grote delen van ‘Game of Thrones’ werden daar opgenomen. Toch laat Netflix zich in Ierland niet horen. Op een oproep van een enkele acteur hier of daar na blijft het stil.

Vergeten plek

Activisten hopen nu dat een volgende premier van het Verenigd Koninkrijk de kwestie wil beslechten. Meteen toen de tien kandidaten voor de opvolging van May bekend werden, kregen ze een brief in hun mailbox van Amnesty International, met het verzoek om de Noord-Ierse abortuskwestie aan te pakken.

“Deze plek speelt internationaal geen rol, het is gewoon vergeten. Noord-Ierland is een plek die onder de radar blijft. Mensen vinden het ingewikkeld en verwarrend”, zegt Smyth. Maar verandering kan niet uitblijven, vervolgt ze. “Ik kan me niet voorstellen dat het altijd zo zal doorgaan. De Republiek Ierland heeft zich in de laatste decennia razendsnel ontwikkeld. De Ieren hebben echt het gevoel gekregen dat ze er internationaal toe doen en dat ze ook moderne wetten moeten hebben. Dat gevoel moet zich uiteindelijk toch ook meester maken van Noord-Ierland.”

Strenge abortuswetten

In Europa is abortus behalve in Noord-Ierland ook illegaal op Malta, maar ook in Polen en Hongarije werden de afgelopen jaren wetten aangenomen die abortus praktisch onmogelijk maken. In Italië en Spanje staat het recht van vrouwen op abortus onder druk.

In de VS heeft onlangs een aantal staten strengere abortuswetten aangenomen. Zo wil Missouri abortus na acht weken zwangerschap verbieden. Vier staten hebben dit jaar wetten ingevoerd die abortus verbieden vanaf het moment dat een hartslag kan worden vastgesteld.

In Alabama werd het strengste wetsvoorstel ondertekend. Daar zijn alle vormen van abortus verboden, behalve als het leven van de moeder op het spel staat.

Lees ook:

Ierland rekent af met zijn laatste grote taboe

Ierland heeft afgerekend met zijn laatste grote taboe: abortus. De Ieren hebben per referendum massaal voor het afschaffen van het verbod op abortus gestemd.

Ook in Louisiana strenge abortuswet aangenomen

In navolging van de Amerikaanse staten Alabama, Georgia en Iowa heeft ook de zuidelijke staat Louisiana een wet aangenomen die vrijwel alle abortussen verbiedt. Ook het afbreken van een zwangerschap na verkrachting of incest is verboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden