Vernieuwing doorbreekt isolement

HEINO, ZWOLLE - De directeur van de coöperatieve veevoederfabriek Heleco komt met moeite boven het geroezemoes uit. Zijn boodschap is kort en krachtig: de maalderij in het hart van Heino is dankzij de inzet van velen nog groter geworden. Het feest kan beginnen.

GEORGE MARLET

Op de amateur-videoband uit 1989 is te zien hoe werknemers en inwoners de uitbreiding bewonderen. De productie wordt opgevoerd naar veertigduizend ton mengvoeder per jaar; het kan niet op. Twee jaar later is het ineens afgelopen. Heleco gaat samen met een bedrijf in Lochem en sluit de maalderij in Heino, een dorp ten zuidoosten van Zwolle. Het fabrieksgebouw staat er nog als “blijvende herinnering aan een afgesloten tijdperk”.

De monsterlijk grote silo's hebben plaats gemaakt voor vriendelijke bejaardenwoningen. In de maalderij is nu het Bezoekerscentrum West-Salland gevestigd. Zo is het ook symbool van een nieuw tijdperk waarin Heino probeert de gaten in de landbouw (binnen een paar jaar is 15 procent van de werkgelegenheid verdwenen) op te vullen met toerisme en recreatie. Heino mikt op 'fijnproevers' van natuur en landschap. Zij zullen ontdekken dat de plattelandsgemeenschap niet meer traditioneel en naar binnen gericht is, zegt Ben Huiskamp, bij de gemeente verantwoordelijk voor het recreatiebeleid.

“Van oudsher bestaat het idee dat toerisme en recreatie hier niet thuis horen; het werd als strijdig met de landbouw beschouwd. Maar nu de werkgelegenheid zo is afgenomen, kun je dat niet meer volhouden.” Dus breidt Heino het aantal campings uit, komt er een “zorgvuldig in het landschap ingepast” bungalowpark met 150 huisjes en heeft de maalderij een nieuwe bestemming gekregen. Toeristen die de streek willen verkennen, nemen het bezoekerscentrum als uitgangspunt, is het idee. Op de begane grond is een permanente tentoonstelling ingericht over landschap en cultuur van West-Salland. Takelinstallaties op de eerste etage herinneren aan het nog tamelijk recente verleden. De plaatselijke heemkunde-vereniging heeft er een onderkomen. Aan de andere kant is een expositie ingericht over de geschiedenis van Heino. Zo hebben ook de eigen inwoners plezier van de nieuwe voorziening, waaraan de gemeente 750 000 gulden heeft meebetaald. De toerisme- en recreatieprojecten leveren volgens Huiskamp tientallen nieuwe banen op en voorkomen dat Heino (achtduizend inwoners) indut.

Wat ze in Heino doen, heet plattelandsvernieuwing, begonnen in de land- en tuinbouw als reactie op dalende inkomsten. Nu hebben zo'n vijftienduizend agrarische bedrijven extra inkomen uit natuurbeheer, toerisme, recreatie en de verkoop van streekproducten. Per bedrijf gaat het om 20 000 tot 50 000 gulden. Jaarlijks leveren de aanvullende activiteiten ruim vierhonderd miljoen gulden op. De markt voor nieuwe producten en diensten van het platteland is volgens deskundigen nog lang niet verzadigd. De verwachting is dat dat de komende jaren toeneemt tot een miljard gulden, een zevende deel van het totale inkomen van de land- en tuinbouw.

Oude en nieuwe functies van het platteland komen bij de vernieuwing samen: landbouw, onderhoud van natuur en landschap, recreatie. Zo draagt plattelandsvernieuwing bij aan een “economisch sterkere landbouwsector en aan een dynamisch, vitaal en vooral leefbaar landelijk gebied”, schrijft minister Van Aartsen (landbouw en natuurbeheer) in de 'Atlas van het vernieuwend platteland'. De agrarische sector verwijt Van Aartsen dat zijn bijdrage aan de vernieuwing beperkt is gebleven. De meeste boeren en tuinders zijn op eigen kracht met iets nieuws begonnen, lang voor de minister plattelandsvernieuwing in 1994 tot speerpunt verhief. Gewekte verwachtingen zijn volgens LTO-voorzitter G. Doornbos niet waar gemaakt. “Nieuwe initiatieven kwamen vaak niet van de grond, vooral door de ingewikkelde regelgeving.”

Het Bezoekerscetrum West-Salland is wel met steun van gemeente en provincie tot stand gekomen. Theo Rietkerk, tot voor kort projectleider plattelandsvernieuwing bij de provincie Overijssel, spreekt het centrum meer aan dan pakweg de boer die op zijn land een mini-camping uitbaat. “Het kneuterige, oubollige en nostalgische is de voorloper geweest. Plattelandsvernieuwing is meer dan het jampotje met het ruiten doekje. Alleen projecten die sociaal-economische structuur versterken en de kwaliteit van de leefomgeving ten goede komen, krijgen subsidie. Plattelandsvernieuwing moet de leefbaarheid verbeteren.” Rietkerk waarschuwt voor te grote euforie. Hooguit 10 procent van de 110 000 agrarische bedrijven heeft zo'n extra inkomstenbron. Het merendeel, 60 tot 70 procent, blijft traditioneel boeren en moet het hebben van verkavelen, moderniseren en vergroten.

Overijssel probeert zowel de 'blijvers' als de 'verbreders' van dienst te zijn. In plattelandsvernieuwing heeft de provincie dit en vorig jaar in totaal 80 miljoen gulden gestoken. Dat heeft zeventig banen opgeleverd, 'een behoorlijke score'. Een aardig voorbeeld is de 'groene brandweer' voor - voorlopig op proef - de Sallandse Heuvelrug. Vijf mensen onderhouden op afroep landschap, fiets- en wandelroutes en restaureren landgoederen. Versnippering en hap-snap-beleid liggen op de loer. Het is voor de overheid de kunst initiatieven aan elkaar te knopen. “Mensen hebben veel creativiteit en ideeën. Als je daar als overheid bij aan kan sluiten, biedt dat veel kansen voor het platteland.”

In het bezoekerscentrum in Heino is het midden op de dag rustig. Op hordes toeristen zitten ze ook niet te wachten. “We mikken op fietsers en wandelaars die houden van de authenticiteit van natuur en landschap en niet van drukte”, zegt recreatie-ambtenaar Huiskamp. Het zal voor de bewoners van het buitengebied wennen zijn als regelmatig fietsers en wandelaars voorbij komen. Huiskamp zet even zijn auto aan de kant bij een vroegere havezate. Een hond slaat aan, vogels kwetteren, een ruiter rijdt voorbij. “Als je zou zeggen: het is nu 1890, zou je 't geloven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden