Vernieuwd Stedelijk Museum moet het vlaggenschip van het moderne Schiedam worden.

Na jaren van economische neergang krabbelt Schiedam weer op. Echt leven doet de stad nog niet, hoewel de laatste jaren fors is geïnvesteerd in vernieuwing van het verpauperde centrum. De naweeën van de teloorgang van de scheepsbouwindustrie - het faillissement van Wilton-Fijenoord en Gusto maakte duizenden Schiedammers werkloos - zijn nog steeds voelbaar en zichtbaar. Het Stedelijk Museum, dat na een verbouwing van twee jaar weer open gaat, kan volgens het stadsbestuur bijdragen aan een nieuw imago. Het vernieuwde en uitgebreide museum, waarvan de collectie vrijwel geheel uit Nederlandse kunst bestaat met de CoBra-werken als basis, moet het vlaggenschip van het moderne Schiedam worden.

Veertigduizend bezoekers hoopt directeur Diana Wind jaarlijks te trekken in het vernieuwd museum, dat als een 'belevingswarenhuis' moet gaan functioneren. Vandaag heropent koningin Beatrix het museum in het van 1786 daterende Sint Jacobs Gasthuis. Voorheen trok het museum, dat tijdens de verbouwing ondergebracht was in de Korenbeurs, hooguit vijftienduizend bezoekers per jaar. Maar dat het de potentie heeft om veel meer mensen te trekken, bleek in 2003 toen 47.500 bezoekers afkwamen op de tentoonstelling 'CoBra, de kleur van de vrijheid'. Voor de Schiedamse middenstand en horeca leverde deze expositie een extra omzet van ruim een half miljoen euro op.

In haar enthousiasme opperde Wind toen dat het museum na de verbouwing op den duur misschien wel 120.000 bezoekers per jaar zou kunnen lokken. Die torenhoge ambities zijn inmiddels teruggebracht naar een realistischer niveau. Maar zeker is dat Schiedam er met het vernieuwde Stedelijk Museum een stuk aantrekkelijker op is geworden.

Eind jaren negentig begon het tij te keren voor de jeneverstad, toen meubelontwerper Jan des Bouvrie er onverwacht neerstreek. Hij had zijn oog laten vallen op de Korenbeurs, waar vroeger het graan voor het stoken van jenever werd verhandeld. Het vervallen monumentale gebouw was in gebruik bij de plaatselijke pingpongvereniging. Voor het symbolische bedrag van een gulden kreeg de ontwerper de Korenbeurs. Hij liet het restaureren en vestigde er een toonzaal in.

De komst van Des Bouvrie leidde ertoe dat er eindelijk weer wat schwung kwam in de armoeiige en uitgebluste stad. In zijn kielzog werden ook de panden in de buurt van de Korenbeurs opgeknapt. Er kwam een nieuwe stadsschouwburg, ook verrezen er enkele aantrekkelijke woonwijken met een opvallende architectuur, zoals de Zweedse wijk. Verder werden het station en het gebied eromheen op de schop genomen.

De sluiting door Des Bouvrie van zijn toonzalen in 2003, bij gebrek aan klandizie, was een domper, maar dat heeft de gemeente er niet van weerhouden om te blijven investeren in het aantrekkelijker maken van de stad, ook op cultureel gebied, zegt Wind. “Ik ben nu tien jaar directeur van het Stedelijk Museum, maar de laatste jaren is hier echt een andere wind gaan waaien.“

Al jaren kampte het Stedelijk Museum, dat in 1948 in het Sint Jacobs Gasthuis trok, met ruimtegebrek. Ook ontbrak een goede klimaatbeheersing en liet de beveiliging te wensen over, waardoor het steeds moeilijker werd om kunstwerken in bruikleen te krijgen voor tentoonstellingen.

De verbouwing en restauratie onder leiding van architect Pieter van Traa hebben zes miljoen euro gekost. Meest in het oog springende onderdeel is de nieuwe hoofdingang, die zich onder het voorplein bevindt. Daar waar de straatklinkers in een sierlijke V-vorm omhoog krullen, dalen de bezoekers af. Het is alsof een onzichtbare reus een vliegtuigje heeft proberen te vouwen uit het klinkerplein, zo speels oogt het geheel.

Deze oplossing bespaart niet alleen ruimte, ze doet de monumentale voorgevel van het Jacobs Gasthuis ook geen geweld aan. De ruimte onder het plein fungeert nu als entree met garderobe. Op de achterwand heeft kunstenaar Lily van der Stokker een schildering gemaakt met kleurrijke (bloem)motieven en de kreet: 'He jij daar kunstwerkje'.

Meer kunstenaars zijn ingeschakeld voor een speelse aankleding van het gebouw. Zo verzorgde Tomas Schats de bewegwijzering: kleine heldere lijntekeningen waar al het overbodige is weggelaten, waardoor je in één oogopslag de bedoeling begrijpt. Zelf noemt hij het 'beeldkronkels'. Tegelijkertijd is in het museum een expositie te zien van zijn tekeningen.

Hella Jongerius ontwierp de wasbakken in de toiletten, waar Baukje Trenning zorgde voor een vrolijke noot in de vorm van wandtegeltjes met een 'buikje'. De deurknoppen en -klinken werden ontworpen door Ton de Haas.

Wat niet veranderd is bij de verbouwing is de positie van de kapel, die het museum in twee delen scheidt. De kapel is niet bij het museum getrokken en blijft in gebruik voor trouwerijen en als ontvangstruimte voor het museum.

Wat betreft expositieruimte is het museum er flink op vooruitgegaan. Door de kantoren in de kelder te plaatsen en elders depotruimte te huren, kon het aantal tentoonstellingszalen worden uitgebreid van vier naar elf, meer dan een verdubbeling van het vloeroppervlak.

Grote winst van de restauratie is ook dat het monumentale gebouw, dat ooit dienst deed als bejaardenhuis, veel meer zichtbaar is geworden. Het hele gebouw is 'opgestrakt': alle verlaagde plafonds, tussenwandjes en andere toevoegingen zijn weggehaald.

Vooral in de CoBra-zaal, in de nok van het gebouw, is het effect spectaculair. Daar zijn de oude houten balken weer zichtbaar geworden; ze vormen een opvallende combinatie met de schilderijen van Karel Appel, Corneille en Lucebert. In 1957 bevonden de schilderijen van Karel Appel zich ook al op deze zolder, die toen nog als opslagplaats fungeerde. De schilder vertrok in dat jaar naar Parijs en moest zijn atelier in Amsterdam leeghalen. Zijn schilderijen heeft hij toen op deze zolder opgeslagen, vertelt Diana Wind. “Achteraf kun je zeggen dat dat de allereerste aanzet is geweest tot onze CoBra-collectie.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden