Vernieuwd Rijksmuseum krijgt 'Het laatste avondmaal' cadeau

'Het laatste avondmaal' van Marlene Dumas hoort tussen grote schilders te hangen, vond de eigenaar. Hij schonk het doek aan het Rijksmuseum.

HENNY DE LANGE

Het is een vage schim op de voorgrond. Kunstenaar Marlene Dumas had aan een paar vegen verf genoeg. Toch herken je er meteen de figuur van Jezus in. Zijn silhouet is zo diep ingeslepen in de christelijke beeldtraditie, dat deze minimale aanduiding volstaat om hem te herkennen.

Het Rijksmuseum in Amsterdam kreeg dit schilderij - 'Het laatste avondmaal' - cadeau. Het museum komt er vandaag in Trouw mee naar buiten en dat heeft een reden. Directeur Wim Pijbes: "Het is Witte Donderdag, de dag dat Jezus met zijn discipelen aan het laatste avondmaal zat. Daar gaat dit werk over."

Marlene Dumas beeldt Jezus op dit schilderij moederziel alleen af aan de avondmaalstafel. Zijn discipelen lijken hem al te hebben verlaten. Boven de tafel drijft een mysterieuze wolk, met links rudimentaire vormen die rechts steeds duidelijker de gedaante van foetussen aannemen. Jezus die de dood al bijna in de ogen ziet - de volgende dag, Goede Vrijdag, zal hij worden gekruisigd en sterven - kijkt naar een wolk vol nieuw leven. Is die wolk de voorbode van zijn wederopstanding uit het graf? Zijn het de discipelen die getransformeerd zijn tot foetussen? Of is het de Heilige Geest die in een visioen aan Jezus verschijnt?

In het werk van Marlene Dumas, een van Nederlands beroemde kunstenaars, spelen de thema's religie en leven en dood vaak een rol. Er is geen eenduidig antwoord op de vraag wat ze met dit raadselachtige schilderij wil vertellen. Er zijn meerdere interpretaties mogelijk en die vrijheid geeft kunst ons ook, zegt Ludo van Halem, conservator 20ste eeuw van het Rijksmuseum. Opvallend is dat Christus vóór de tafel zit in plaats van erachter. Op schilderijen van het laatste avondmaal wordt hij altijd frontaal afgebeeld. Van Halem: "Als kijker weet je niet of je achter hem staat of tegenover hem, doordat de gestalte slechts een contour is."

De figuur Jezus is transparant. Je kunt door hem heen kijken. In de visie van Dumas kan de toeschouwer zich zo in hem verplaatsen. En zich bijvoorbeeld afvragen: Is de existentiële eenzaamheid van Jezus ook die van ons? Van Halem: "Al die vragen en dubbelzinnigheden maken dit tot een schilderij waar je eindeloos over kunt nadenken en filosoferen."

De schenker wil anoniem blijven. Hij koos het Rijksmuseum uit omdat Dumas in zijn ogen een plek verdient in de rij van grote Nederlandse schilders. In de schilderkunst in het Rijksmuseum vind je de klassieke thema's terug waar Dumas in haar werk op reageert en die zij verder ontwikkelt.

'Het laatste avondmaal' krijgt een plaats naast het aangrijpende werk 'I'm too sad to tell you' van de jong overleden kunstenaar Bas Jan Ader. Daarin heeft Ader zichzelf gefilmd terwijl hij minutenlang huilt. Hij lijkt ontroostbaar en dat leidt tot compassie maar ook ongemak bij de kijkers. Onmiskenbaar roept zijn pose ook associaties op met eeuwenoude iconen en schilderijen van Jezus als Man der Smarten.

Van Halem: "We waren al op zoek naar een bruikleen van Marlene Dumas, omdat haar werk goed past naast dat van Ader. Met deze schenking viel alles op z'n plek. Het is een prachtig cadeau ter gelegenheid van Pasen."

Het Rijksmuseum gaat op 13 april weer open na een verbouwing van tien jaar.

Anonieme schenker verblijdt het Rijks met bijzonder werk van Marlene Dumas

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden