Vermist: kiekendief Dirk

vogels Grauwe kiekendief Dirk is zoek. Hij draagt een zender met waardevolle data. Vogelbeschermer Ben Koks probeert Dirk op te sporen. 'Ik heb hem zien rouwen toen zijn nest was leeggehaald.'

De terreinwagen van Ben Koks hobbelt over een landweggetje in de achterlanden van de Duitse deelstaat Nedersaksen. Continu scant hij de lucht en de randen van de gewassen. Zo nu en dan houdt een pad op, moet hij weer terug naar de verharde weg of eindigt hij bij een afgelegen boerderij.

Koks is van de Werkgroep Grauwe Kiekendief. Duizenden kilometers legde hij af om 'zijn' vogels achterna te reizen. Van Groningen tot Senegal. Sinds 1990 beschermt hij akkervogels in Oost-Groningen. Met name grauwe kiekendieven. Destijds waren die bijna verdwenen; drie paartjes broedden er nog. Door nestbescherming en samenwerking met boeren zijn dat er nu 45.

Een aantal vogels rustte Koks uit met een zender. Een 'logger', ontwikkeld door de Universiteit van Amsterdam, die precies vertelt waar de dieren zijn geweest. Tot op de meter nauwkeurig. Zo wordt het leefgebied van de vogels in kaart gebracht. Maar om die loggers uit te lezen moeten de vogels wel in de buurt zijn van een antenne. En die staan bijna allemaal in de akkerlanden van Oost-Groningen.

Daar hebben de meeste Nederlandse kiekendieven hun thuisbasis. Ze voelen er zich beschermd tussen de dichte velden wintergerst en luzerne. Dankzij inspanningen van Koks en zijn werkgroep is er genoeg voedsel voor handen. Steevast komen de vogels er terug na hun overwintering in West-Afrika.

Maar niet allemaal. Sommige gaan dood, of, nog erger, raken kwijt. Dat laatste geldt voor Dirk. Een grauwe kiekendief, vernoemd naar een student die hielp hem te vangen. Een mannetje, die waardevolle data meetorst in de zender op zijn rug. Dirk kreeg in 2014 een zender om in Nieuw Scheemda, Groningen. Daar in de buurt had hij ook een nest, samen met zijn vrouwtje. Maar datzelfde jaar werden de eieren opgegeten door een vos. Daarna verdween Dirk van de radar. Hij keerde het jaar daarop niet meer terug op zijn vertrouwde stek. Dirk werd dood gewaand.

Tot 6 mei van dit jaar. Een antenne van Koks' Duitse collega's op de vuurtoren van het Duitse Waddeneiland Norderney, honderd kilometer van Nieuw Scheemda, pikte een signaal op. Het was logger 5119. Die van grauwe kiekendief Dirk uit Groningen. En tjokvol data. Waarschijnlijk heeft Dirk een nieuw vrouwtje gevonden in Duitsland. Hij kan Koks en zijn werkgroep meer vertellen over zijn soort in een 'net weer ander akkerlandschap'. Maar de tijd dringt. Want een volle logger overschrijft oude data.

En dus rijdt Koks naar Oost-Friesland. Hij maakt lussen door dichte akkerlanden. Krioelend met veldmuizen, en kleine zangvogels als gele kwikstaarten en graspiepers. Prooien van de grauwe kiekendief. Het is een taaie klus om Dirk te vinden. Koks denkt dat hij een territorium heeft tussen de Eems en de Wezer. Twintig keer zo groot als zijn werkgebied in Groningen. Het is zoeken naar een speld in een hooiberg, geeft Koks toe. Maar: "Dirk kan zich zomaar laten zien. Je hebt wat geluk nodig, maar ik vertrouw ook op wat ik weet."

Koks kent dit gebied. Hij komt er al jaren om vogels te zoeken. En dat blijkt. Koks wijst op een ruig ogend stuk land. Hoge struiken woekeren over een afzetting. Een eindje verderop lopen gaspijpen. Een doorpompstation, weet Koks. "In Nederland zou dit meteen natuurgebied zijn. Hier is het braakliggend land achter een industrieterrein. Niemand maalt er om. Des te beter. In Nederland is natuurbeheer spastisch; alles moet maar geregeld worden. Ik houd wel van de Duitse aanpak."

Op een parkeerplaats monteert Koks een wit kastje op het dak van zijn auto. Een zender, die de omgeving afspeurt naar Dirk. Het kastje staat in verbinding met een laptop. Zegt die 'pling', dan is Dirk in beeld, legt Koks uit. "Dan geeft hij zijn coördinaten door en gaan wij op hem af." Is Dirk terecht, dan moet Koks uitvogelen waar hij zijn nest heeft, of jaagt.

Het extra antennesysteem dat hij in zijn kofferbak heeft liggen, laat hij daar dan achter. "Gewoon op zolder bij een boer of een gezin thuis, als er maar internet is. Vaak vinden mensen dat hartstikke leuk." De antenne maakt contact met Dirk als die in de buurt is, en stuurt data door naar Nederland.

In een grote kustpolder manoeuvreert Koks zijn wagen over een weggetje dat een akker in tweeën splijt. Aan de ene kant van het pad groeit wintertarwe, aan de overkant veldbonen. Hier zei Dirks zender 'pling'. Op 6 mei. Koks zet zijn auto stil in het veld. "Ik heb Dirk vastgehouden, hem zien rouwen toen zijn nest was leeggehaald." De vogel werd lamlendig en ging zwerven. "Zo'n dier realiseert dan dat al het werk voor niets is geweest. Dat zijn seizoen voorbij is."

Na een goede drie kwartier besluit Koks verder te gaan. Dirk laat zich niet zien. Sowieso vliegt er maar weinig rond, vindt Koks. Op een paar bruine kiekendieven en buizerds na zijn roofvogels schaars. "Het is een slecht muizenjaar, dat wreekt zich." Uren rijdt Koks nog rond in de polders van Nedersaksen. Maar de laptop blijft stil. Koks hield er al een beetje rekening mee. "Maar je ontdekt altijd weer iets nieuws. Nieuwe weggetjes, of dat verderop een visarend broedt. Ik probeer altijd te zoeken naar het sociale. Het overleggen met boeren als je een nest vindt, contact maken met beschermers."

Tegen het eind van de middag vindt Koks het mooi geweest. Dirk zit waarschijnlijk verder landinwaarts, richting de Wezer. "Komende tijd gaan we zoeken met een groep vrijwilligers. Alle Duitse vogelaars in het gebied is gevraagd uit te kijken." Teleurgesteld is de vogelbeschermer niet. "Als ik hem dan vind, spat de verwondering uit mijn hele lijf."

Natuurbescherming in Nederland kan nog wat opsteken van zijn zoektocht, vindt Koks. "Te vaak zijn dat technocraten. Mensen die praten over systeembenaderingen en dat soort dingen. Nee, denk ik dan, je moet je verwonderen over wat je mooi vindt. Opgaan in de schoonheid van een dier. Dat doe ik hier. Ik mag hier rondrijden met een doel. Het is een avontuur dat nooit ophoudt. Elke vogel wordt een individueel geval."

Vogels met een rugzakje

Van 2005 tot 2015 kregen 64 grauwe kiekendieven een satellietzender opgespeld door de Werkgroep Grauwe Kiekendief. De acht vaste medewerkers en 150 vrijwilligers brengen in kaart waar zij zich wanneer bevinden. Dat is via internet te volgen, maar minder nauwkeurig dan een logger. Daarvan kregen 29 kiekendieven er een om vanaf 2009. Alle vogels met zender krijgen een naam, van iemand die aanwezig was bij het vangen. Zoals 'Dirk', 'Willem' of 'Beatriz'. Dat maakt mensen enthousiast, zegt Koks. "Een boer, naar wie een vogel was vernoemd, schreef ons ooit aan dat hij een goede oogst had gehad. Of hij 2000 euro kon doneren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden