Vermeers atelier is gevonden! Zegt een kunsthandelaar in Delft. En ook Het Straatje kent hij.

De Delftse kunsthandelaar en -restaurateur Daan Hartmann (60) weet het zeker. Zijn atelier op een binnenterrein tussen de Oude Delft en de Voorstraat dat hij in 1979 kocht en waar ook de schilder Anton Pieck tot zijn dood in 1987 regelmatig zat te werken, herbergt een groot geheim. Het heeft 25 jaar geduurd voordat hij erachter kwam. Maar alles wijst erop, zegt Hartmann, dat dit atelier ooit de werkplek was van de schilder Johannes Vermeer, wiens naam altijd in één adem genoemd wordt met Rembrandt.

En dan heeft Hartmann nóg een nieuwtje. Hij heeft ook de exacte plek ontdekt waar Vermeer in de zeventiende eeuw zijn beroemde schilderij Het Straatje schilderde, dat zich in het Rijksmuseum bevindt. Vermeer-deskundigen vinden de Voldersgracht de meest waarschijnlijke plaats, maar Hartmann zegt op 'tenminste tien punten' te kunnen aantonen dat de schilder de steeg naast de Voorstraat 19 heeft afgebeeld. En laat dat nou ook net het steegje zijn dat leidt naar het aan Vermeer toegedichte atelier.

Opzienbarend nieuws, maar de Vermeer-experts hebben zich nog niet gemeld in Delft om hun licht te komen opsteken. Maar dat komt nog wel, zegt Hartmann, die zijn bevindingen al wel gerapporteerd heeft aan de burgemeester van Delft. Ook deze heeft nog niet gereageerd, maar de man heeft het ook erg druk gehad met de begrafenis van prins Bernhard, aldus Hartmann.

Achteraf is altijd gemakkelijk praten. Maar pas nu realiseert hij zich dat er al lang geleden signalen waren dat er iets bijzonders was met zijn atelier. ,,Daar ben ik gewoon blind voor geweest.'' Zo jubelde zijn vriend Anton Pieck altijd over het bijzondere licht in het atelier. ,,Het licht is hier zo eigenwijs mooi. Het lijkt wel of we hier voorgangers hebben gehad.'' Hartmann: ,,Hoe vaak hij dat wel niet gezegd heeft. Het was alsof hij voelde dat dit atelier een verleden heeft. Maar misschien moet je daar ook wel een kunstenaar voor zijn.''

Het is een wonderlijk verhaal dat Hartmann te vertellen heeft over de geschiedenis van het pand aan de Voorstraat in Delft. Een verhaal ook dat vooralsnog niet bevestigd wordt door Vermeer-kenners. Maar het zingt inmiddels wel de hele wereld rond, omdat het persbureau Reuters het bijzonder genoeg vond om er melding van te maken.

Hartmann heeft zijn hele leven al iets met kunst en in het bijzonder met Vermeer, de schilder die van 1632 tot zijn dood in 1675 in Delft leefde en daar zijn schilderijen maakte, die zich nu in musea overal in de wereld bevinden. Hartmanns moeder was schilderes, zijn vader kunsthandelaar. Hartmann's eigen kunsthandel bevindt zich op de Voldersgracht 25, het geboortehuis van Johannes Vermeer. Hartmann: ,,Daar zijn ook de Vermeer-experts het over eens.''

Hartmann besloot serieus onderzoek te doen naar het atelier van Vermeer toen hij door een rijke familie in Amerika werd gevraagd om diens schilderij Jonge vrouw zittend achter het virginaal (een soort klavecimbel) dat in Londen zou worden geveild, te taxeren. Voor die taxatie had Hartmann een groot aantal boeken bestudeerd. ,,Daarbij kwam ik namen tegen die ik kende uit aktes die ik had gevonden in het atelier. Ik ben verder gaan zoeken en heb zo de geschiedenis van het atelier en zijn beroemde bewoner kunnen achterhalen.''

Opvallend aan het pand zijn de drie grote ramen, die volgens Hartmann ook te zien zijn op verschillende schilderijen van Vermeer. Uit een reconstructie van een Engelse architectuurdeskundige blijkt bovendien dat de afmetingen van de ruimte waarin Vermeer schilderde, overeenkomen met de maten van het atelier. ,,Vermeer woonde met zijn vrouw en vijftien kinderen in bij zijn schoonmoeder. Het is onmogelijk, wat altijd wordt aangenomen, dat hij thuis schilderde in al die herrie. Bovendien werkte hij met een camera obscura en daar heb je veel licht voor nodig. Ook daar ontbrak het aan in zijn woning in de schaduw van de kerk. Verder komt de lichtval op zijn schilderijen overeen met die in het atelier.'' Na 1655, toen Vermeer volgens het onderzoek van Hartman het atelier tot zijn beschikking kreeg, is ook zijn stijl veranderd, wat ook kan wijzen op een andere werkomgeving.

Het steegje in de Voorstaat dat volgens Hartmann model heeft gestaan voor Vermeers 'Het Straatje' ziet er op het eerste gezicht heel anders uit. Dat moet ook Hartmann nageven. Maar als je goed kijkt blijken er ook overeenkomsten te zijn. De schuine daken zijn hetzelfde, evenals de afmetingen van de panden, de positie van deuren en ramen en van de schoorsteen. ,,Er is altijd op de verkeerde plaats gezocht'', zegt Hartmann, met als gevolg dat ook de deskundigen het op dit punt niet eens zijn.

De Voldersgracht is tot nu toe als meest waarschijnlijke plaats aangewezen. ,,De Vermeer-kenners zouden naar aanleiding van mijn bevindingen een nieuw onderzoek moeten doen. Niet tot meerdere eer en glorie van Daan Hartmann. Maar omdat dit behoort tot ons culturele erfgoed. Net zoals het Rembrandthuis moet het Vermeer-atelier bewaard blijven. Ik doe dit voor Delft en voor de gemeenschap.''

Maar eerlijksheidshalve ook een beetje 'voor zijn vader', zegt Hartmann. ,,Ik zie deze kwestie ook als revanche voor mijn vader, die onder druk van de Vermeer-experts nooit hardop heeft durven zeggen dat zich in een Rotterdams museum een vervalste Vermeer bevond. Achteraf heeft hij gelijk gekregen, toen de kunsthandelaar Han van Meegeren bekende dat aan Vermeer toegeschreven schilderijen vervalsingen waren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden