Vermaning aan Kim én Trump

Activisten van de International Campaign to abolish Nuclear Weapons (ICAN) voeren met maskers van president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un actie tegen kernwapens voor de Amerikaanse ambassade in Berlijn, afgelopen september.  Beeld AFP
Activisten van de International Campaign to abolish Nuclear Weapons (ICAN) voeren met maskers van president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un actie tegen kernwapens voor de Amerikaanse ambassade in Berlijn, afgelopen september.Beeld AFP

Streven naar een kernwapenvrije wereld, wie kan daar tegen zijn? Toch geeft het Nobelcomité een politiek signaal af met het geven van de vredesprijs aan Ican.

Gijs Moes

Een handjevol leden van Ican, twee van hen getooid met maskers van de Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, demonstreerde vorige maand in Berlijn tegen kernwapens. Niemand zag toen aankomen dat deze internationale club, die de wereld kernwapenvrij wil maken, de Nobelprijs voor de vrede zou krijgen. Ican-directeur Beatrice Fihn zei vandaag dat ze eerst dacht dat het om een grap ging.

Met het verlenen van de prestigieuze prijs, eerder toegekend aan mensen als Martin Luther King jr., Nelson Mandela en de Dalai Lama, kiest het Noorse Nobelcomité dit jaar voor een subtiel signaal aan de leiders van kernmogendheden. En dat op een moment dat de dreiging van een nucleair conflict groter lijkt dan die in jaren is geweest, vanwege de spanning tussen Noord-Korea en de Verenigde Staten.

Het subtiele van deze keuze zit hem vooral in het feit dat de prijs niet is toegekend aan de onderhandelaars van het nucleaire akkoord met Iran. Zij stonden wel bovenaan de lijstjes van verwachte winnaars en ook bij de wedkantoren waren zij favoriet. Vooral EU-buitenlandchef Mogherini en de Iraanse minister van buitenlandse zaken Javad Zarif werden genoemd.

Weerstand

Binnen het comité bestond waarschijnlijk weerstand tegen het bekronen van Iran, dat geen goede staat van dienst heeft als het gaat om mensenrechten. Ook die zijn belangrijk voor het Nobelcomité. Bovendien zou deze keuze de Amerikaanse president Trump hard tegen de schenen schoppen. Hij heeft het akkoord met Iran ‘de slechtste deal ooit’ genoemd en hij staat volgens berichten in de Amerikaanse media op het punt om het op te zeggen.

Opmerkelijk is dat het Nobelcomité slechts één land noemt in de motivering bij deze keuze: Noord-Korea. De dreiging die uitgaat van het regime van Kim Jong-un was blijkbaar te groot en te acuut om te negeren. Maar het noemen van Noord-Korea lijkt ook een indirecte veroordeling van Trump, die met zijn dreigementen de spanning alleen maar heeft opgevoerd.

Voor Trump is de prijs voor Ican een betere uitkomst dan een bekroning van de Iran-deal, maar erg enthousiast zal hij toch niet zijn. Drie dagen geleden stuurde Ican-directeur Fihn nog een opvallende tweet. ‘Trump is a moron’, was de tekst. Van Dale vertaalt dat laatste woord als ‘randdebiel’. Fihn haastte zich gisteren om te verklaren dat het om een niet erg geslaagde grap ging.

Over de rol van Ican zei Fihn gisteren op het hoofdkantoor in Genève: “Wij proberen heel sterke signalen uit te zenden naar alle staten met kernwapens – Noord-Korea, de VS, Rusland, China, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Israël, Pakistan, India, iedereen – dat het niet acceptabel is om te dreigen burgers te vermoorden.”

Waardering

Politici wereldwijd spraken hun waardering uit voor het werk van Ican, net als kenners van de geschiedenis van de Nobelprijs voor de vrede. “Het comité wilde een signaal zenden aan Noord-Korea en de VS, dat ze moeten gaan onderhandelen”, zei de Noorse historicus Oeivind Stenersen tegen persbureau AP. “De prijs is ook een gecodeerde steun aan het Iran-akkoord.”

De Zweedse voormalige premier en topdiplomaat Carl Bildt liet weten dat hij liever het Iran-akkoord had zien winnen. “Dat bereikte iets reëels en het verdiende een prijs”, tweette hij.

Ican is een veilige keus als prijswinnaar en zo laat het Nobelcomité toch zien hoe belangrijk het de afschaffing van kernwapens vindt. De organisatie was ook de drijvende kracht achter een nieuw verdrag dat in juli werd getekend door 122 lidstaten van de Verenigde Naties. Dat verdrag verbiedt het bezit van kernwapens.

Geen van de bestaande kernmachten heeft het VN-verbod ondertekend, en ook hun belangrijkste bondgenoten deden niet mee. Nederland speelde een opmerkelijke rol: als enige Navo-land deed het wel mee aan de conferentie waarop het verdrag werd voorbereid, en vervolgens was Nederland het enige land dat tegen stemde. De verklaring voor die opstelling: een verbod op kernwapens, hoe sympathiek ook, strookt niet met de verplichtingen als Navo-lid.

Het toont de complexiteit van het streven naar een wereld zonder kernwapens. Zeker is dat het Nobelcomité heeft gehandeld in de geest van zijn naamgever, Alfred Nobel. Het ‘afschaffen of beperken van legers’ was een van de redenen die hij noemde voor het toekennen van de vredesprijs.

Inspiratie uit verzet tegen landmijnen

Ican is opgericht in 2007 om bij te dragen aan een verbod op atoomwapens. De oprichters waren geïnspireerd door het succes van de internationale campagne tegen landmijnen.

De coalitie bestaat uit honderden niet-gouvernementele organisaties in honderd landen. Het hoofdkantoor zit in Genève. Ican organiseert acties en lobbyt bij de VN en nationale parlementen. De organisatie helpt overlevenden van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki en van nucleaire testen te getuigen.

Lees ook: ‘Nobels idealen zijn nog actueel’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden