Verlost van haar jeugd

Ria Ueffing 1950-2013

TEKST FRANS DIJKSTRA

Ze vond troost bij het graf van de moeder die ze nooit had gekend. Naar haar bleef ze verlangen, tot het laatste moment.

Ze had een rotjeugd gehad. Volgens haar herinnering ging het mis toen ze een jaar of acht was. Bij een bezoek met haar vader aan het graf van een tante, zetten de jaartallen op de grafsteen haar aan het denken. Er klopte iets niet. Ze vroeg haar vader ernaar en die bekende dat het niet haar tante was die daar lag, maar haar moeder, haar echte moeder.

Die was op haar 31ste gestorven aan 'iets in de buik'. Ria, die toen drie was, kon zich niets van haar herinneren. Plotseling bleek ze een stiefmoeder te hebben. "U blijft mijn moeder", zei Ria tegen haar. Maar alles veranderde drastisch.

Haar vader had het geheim willen bewaren om zijn gezin hecht te houden. Want de vier kinderen hadden verschillende vaders en moeders.

Vader Henk Koch was landarbeider geweest die her en der in het land wat moeilijk aan de kost kwam. Hij werd gegrepen door het nationaal-socialisme en als NSB'er kreeg hij tijdens de Duitse bezetting werk als bewaker bij het concentratiekamp Vught. Later zei hij dat hij geen mens kwaad had gedaan, maar hij werd na de Duitse nederlaag wel gestraft: hij moest werken in de kolenmijnen van Zuid-Limburg. Zo kwam hij terecht in Hoensbroek, waar hij een meisje trouwde, Netty de Graaff, dat al een kind van een Duitser had, een voorkind zoals dat netjes werd genoemd. Bij haar huwelijk met Henk was ze in verwachting van een tweede, dat was Ria. Na haar derde kind stierf Netty. Henk hertrouwde met Marie die hem een vierde kind schonk.

Tussen Ria en stiefmoeder Marie ging het fout. Als ze ruzie hadden, zei Marie: "Ik ben toch je eigen moeder niet". Als enig meisje in het gezin voelde Ria zich het sloofje in huis: voor en na school moest ze poetsen. Toen ze na de mulo ging werken op een accountantskantoor, moest ze al haar geld afstaan en er werd niet voor haar gespaard. De brieven van een vriendje werden voor haar ogen in de kachel verbrand. Ria vond troost bij het graf van haar echte moeder.

Toen ze op haar 21ste meerderjarig was geworden, ging ze meteen het huis uit, helemaal naar de Achterhoek. In het plaatsje Ulft had ze een vriend, die ze op een camping in Zuid-Limburg had ontmoet. Daar vond ze een kostgezin, maar ze was de meeste tijd in het ouderlijk huis van haar vriend. Met haar ervaring op het accountantskantoor en bijscholingscursussen, kreeg ze een baan op het ontvangerskantoor van de gemeente Gendringen, waar zij al snel waarnemend-ontvanger werd; de jongste van Nederland en daar was ze trots op. Na twee jaar maakte haar vriend het uit, waarom is ze nooit te weten gekomen. Haar collega Francis hielp haar de klap te boven te komen. Dat werd een vriendschap voor het leven. Bij Francis thuis ontmoette ze de 30-jarige kapelaan van de parochie die op bezoek kwam. Hij raakte verliefd op haar.

Het was medio jaren zeventig. De ene na de andere priester verbrak het celibaat en de rooms-katholieke kerk leek dat gelaten te ondergaan. Ook kapelaan Herman Ueffing voegde zich bij die uittocht. Om met Ria te kunnen trouwen, vroeg hij officieel dispensatie aan bij het Vaticaan, want hij wilde bij de kerk blijven als pastoraal werker. Met de toestemming uit Rome en de beste wensen van kardinaal Alfrink persoonlijk, trouwden Herman en Ria in juli 1975.

Niet in de kerk van Ulft, want er was wat ongenoegen in de parochie over het huwelijk. Ria kreeg een anonieme brief met het verwijt dat zij de kapelaan had verleid. Ook Hermans vader had er moeite mee. Als zij door de voordeur binnenkwam, ging hij weg via de achterdeur.

Ze gingen in Enschede wonen, waar Herman jongerenpastor werd. Later volgde ze hem naar Zevenaar, Duiven, en uiteindelijk terug naar Enschede. Ze was druk met haar drie kinderen. Met haar 'rotjeugd' wilde ze in ieder geval een goede moeder zijn. Verder had ze weinig zelfvertrouwen. Ze kwam niet graag bij onbekende mensen en onderweg durfde ze vreemden niets te vragen. Alles wilde ze tot in de puntjes regelen, want ze was doodsbang fouten te maken. Thuis liet ze alle belangrijke beslissingen het liefst aan Herman over. Alleen de gezinsfinanciën, daar was ze met haar werkervaring goed in. Ook in haar vrijwilligerswerk, zoals bij de wereldwinkel in Zevenaar, was ze al snel de penningmeester.

Midden jaren negentig besloot ze dat ze een streep onder haar jeugd moest zetten. Ze volgde een cursus die gebaseerd was op het boek 'Je kunt je leven helen' van de Amerikaanse Louise Hay. Dat deed haar goed.

Haar groeiende zelfvertrouwen werd op de proef gesteld bij de wereldwinkel van Humanitas in Enschede. Toen er geen geld meer was om de vaste kracht te betalen, durfde ze het aan om als vrijwilliger de coördinatie op zich te nemen. Maar ze wilde wel een proefperiode.

Het is geen gewone wereldwinkel. Veel vrijwilligers, meest vrouwen, hadden in hun leven deuken opgelopen en de winkel biedt een veilige plek om het leven beter aan te kunnen, werkervaring op te doen, de Nederlandse taal meester te worden. Ria probeerde ieders kwaliteiten te ontdekken en in te zetten voor de winkel. Ook de inkoop en de administratie regelde zij. De winkel was haar kindje, vond ze.

Eind februari dacht ze dat ze oververmoeid was en ging het wat rustiger aan doen in de winkel. Ze had het nog druk genoeg als oppas-oma van haar kleinkinderen die verspreid over het land wonen. De vermoeidheid werd erger, en er kwamen rugklachten en een opgeblazen buik. Begin mei bleek ze een uitgezaaide tumor in de alvleesklier te hebben. Er was geen hoop meer.

Ze had nog graag het graf van haar moeder in Zuid-Limburg bezocht, maar dat ging niet meer. Haar boezemvriendin Francis ging in haar plaats en zei tegen de grafsteen: "Moedertje, haal nu je dochter maar op". Francis stuurde een mailtje naar Ria: "Je moeder wacht op je". De volgende dag ging Ria.

Ria Ueffing-Koch werd geboren op 24 maart 1950 in Hoensbroek. Ze stierf op 25 juni 2013 in Enschede.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden