Verloren als sporter, gewonnen als mens

geen goud |interview | Ranomi Kromowidjojo ging na de Olympische Spelen in Rio zonder medailles naar huis. Vanwege de dip na het succes van Londen sleutelde ze aan haar persoonlijkheid, waardoor Rio toch als winst voelde.

De plek waar Ranomi Kromowidjojo het interview geeft, heeft geen symbolische betekenis. Het café in het PSV-stadion in Eindhoven is 'gewoon in de buurt', lacht de zwemster. De foto's aan de wand van clubcoryfeeën zeggen haar weinig. De prijzenkast, met uitzicht op het voetbalveld, kan haar ook niet interesseren.

Kromowidjojo is geen enorme sportfan. Vraag haar niet naar persoonlijke records van andere zwemmers, ze heeft geen idee. Zwemmen is haar grote passie. Maar ze probeert zo te leven dat de prestaties in het water geen invloed hebben op haar geluk. "Een seconde sneller of langzamer zwemmen mag je leven niet beheersen", zegt Kromowidjojo.

Natuurlijk zakt de grond even onder haar voeten vandaan als ze in Rio haar twee olympische titels van Londen kwijtraakt. Maar ze weet de knop direct om te zetten. De 26-jarige sprintster uit het Groningse Sauwerd heeft geleerd hoe ze zich kan afsluiten van negatieve emoties. 'Energielekkers', noemt ze die zelf. Na een moeilijke periode in haar loopbaan, met vele coachwisselingen en een verbroken relatie met oud-zwemmer Pieter van den Hoogenband, zocht ze hulp bij Jeroen van den Brink, een consultant uit het bedrijfsleven. Van den Brink had de zwemster ooit geïnterviewd voor een boek over discipline en ze hadden een goede klik. Bij hem krabbelt ze weer op. "2014 was het dieptepunt. Het bleef onrustig in mijn leven. Net toen ik dacht dat ik het voor mezelf weer een beetje op orde had, was er ruis binnen het zwemmen. Het bleef doorsukkelen. Toen heb ik Jeroen gebeld."

De periode van onrust begint met het vertrek van Jacco Verhaeren, de coach die haar naar de top had gebracht, naar Australië. Zijn opvolger Marcel Wouda haalt niet het beste bij haar naar boven. De olympisch kampioene stapt over naar de jonge Christiaan Sloof, maar ook die samenwerking loopt op de klippen, waarna Patrick Pearson naar voren wordt geschoven als haar nieuwe trainer. "Daarna ging het ook nog uit met Pieter. Kan het nog erger, dacht ik toen." Kromowidjojo merkt in die tijd dat alles haar te veel energie kost. "Als je aan het malen bent, voel je dat in het water meteen. Met zwemmen voel je dat sneller dan wanneer je een dag op kantoor zit."

Nadat ze erover gaat praten, vindt ze de weg omhoog terug. Van den Brink vraagt haar waar ze gelukkig van wordt. Bij hem leert ze vooruit te kijken. "Hij vroeg: 'wat wil je, waar zie je jezelf?' Hij is anders dan een sportpsycholoog, bij wie je vooral terugkijkt."

Gesprekken gaan niet over slagfrequenties of splittijden. Soms gaat het maanden zelfs niet over zwemmen. Kromowidjojo leert gebeurtenissen herkennen waar onnodig energie naartoe gaat. Dat kunnen grote dingen zijn, maar ook kleine irritaties. "Stel dat alle stoplichten op weg naar het zwembad allemaal op rood staan en het keihard regent. Laat je daardoor je dag verpesten of leer je accepteren dat het nou eenmaal zo is?" Haar motto is daarom: je mag je bestaan niet laten leiden door toevalligheden.

Propje

Een mooi voorbeeld vindt Kromowidjojo het verhaal van Maarten van der Weijden, die in 2008 in Peking olympisch kampioen open water werd nadat hij was genezen van leukemie. Bij het zien van zijn theatertour, die op dit moment door het land gaat, realiseert de zwemster zich weer dat er altijd dingen kunnen gebeuren waar je geen invloed op hebt. "Zijn vader zei altijd: je bent verantwoordelijk voor alles wat je zelf doet. Dat is zo, tot je kanker krijgt. De keuze hoe je daarmee omgaat is er wel nog steeds. Dat heeft echt mijn ogen geopend."

Kromowidjojo weet uit eigen ervaring hoe het is om je over te moeten geven aan artsen. In 2010 werd ze op een trainingskamp in Tenerife overvallen door een hersenvliesontsteking. "Als je verkouden wordt op een groot toernooi is dat gewoon heel knullig, dat kun je voor zijn door bijvoorbeeld niet uit de bidon van een ander te drinken. Andere dingen kun je niet voorkomen. Die hersenvliesontsteking kreeg ik toen ik me juist superfit voelde."

Om zich niet onnodig druk te maken, leert Kromowidjojo een techniek waarbij ze via visualisaties van een gedachte een propje maakte en dat vervolgens weggooit. Zo maakt ze dingen kleiner. Na veel oefenen gaat dat nu vanzelf in haar hoofd.

Als Kromowidjojo op de Olympische Spelen in Rio aankomt, voelt het alsof ze er alles aan heeft gedaan om terug te komen op haar niveau van Londen waar ze met goud op de 50 en 100 vrij de koningin van het bad werd. Haar doel in Rio is sneller zwemmen dan ooit. Zeker op de 50 vrij, waarop ze nog steeds één van de favorieten was, wil Kromowidjojo een medaille.

Maar het gaat meteen al mis. Het kwartet op de ooit zo succesvolle estafette van de 4x100 vrij haalt het podium niet en Kromowidjojo verliest haar titel op de 100 vrij. Door het uitblijven van succes ontstaat er een negatieve sfeer in de zwemploeg, maar Kromowidjojo sluit zich daar voor af.

Pas veel later hoort ze dat de stemming op dag één al kantelde door het missen van de 'zekere' medaille door de estafettevrouwen die vanwege hun succes ooit door het leven gingen met de bijnaam Golden Girls. In het verleden zorgde die vliegende start van een medaille op dag één vaak voor een positieve flow. "Ik was zelf lekker asociaal en egoïstisch met mijn eigen races bezig. Als het heel goed gaat, is er natuurlijk een compleet andere sfeer. Maar die feeststemming hoef ik ook niet te voelen."

Na haar laatste optreden op de 50 vrij, stort haar wereld in. De race die de teleurstellende prestaties van de zwemploeg goed had moeten maken, wordt een deceptie. Kromowidjojo ligt tot een paar meter voor de finish eerste maar wordt in de laatste meters door vijf zwemsters ingehaald. Ze kan het scorebord amper geloven. Ruim twee maanden later vertelt ze nog steeds met grote ogen van verbazing over het moment nadat ze had aangetikt. "Ik zie mezelf gewoon niet op één. En ook niet op twee. En niet op drie, niet op vier. Ik zie mijn naam zelfs ergens bijna onderaan staan. Ik denk: 'hé? Wat is hier gebeurd?"

Outsider Pernille Blume uit Denemarken, vorig jaar nog een paar maanden gestopt vanwege een depressie, gaat er met de titel vandoor. 's Werelds snelste zusjes Cate en Bronte Campbell uit Australië vallen ook buiten de medailles. De uitslagen liggen allemaal extreem dicht bij elkaar: het verschil tussen de nummers één tot en met zes is slechts een paar honderdsten. "Je hoopt na zo'n laatste race dat de dag erna de huldiging komt en alles leuk is. Maar dat komt dan ineens niet. Je hebt gefaald, het is mislukt. Iedereen is voor niets komen kijken."

Gretig

Kromowidjojo haalt in Rio diep adem voordat ze naar de pers stapt. Ze probeert haar emoties in bedwang te houden. "Je wilt niet voor de camera staan en dan helemaal beginnen te schelden, of dat je niets meer uit kan brengen." Even later hoort ze dat Dafne Schippers die avond ook geen medaille heeft gehaald op de 100 meter. Dat maakt het allemaal nog vreemder. "Iedereen in Nederland dacht dat Ranomi en Dafne wel even zouden winnen. Toen ik hoorde dat ze met haar schoenen had gegooid, dacht ik: o ja, zo kan het ook."

Tegen de schrijvende pers spreekt Kromowidjojo over een gebrek aan vertrouwen dat ze had gevoeld in de aanloop naar de Spelen. Ze had het idee dat ze zich continu moest verdedigen omdat ze in vier jaar tijd nog niet sneller dan in Londen was gegaan. "Het is heel irritant om te merken dat de buitenwereld er geen vertrouwen in heeft. Alsof je eerst een wereldrecord moet zwemmen om te laten zien dat het goed gaat. Uiteindelijk was ik wel de enige die een individuele finaleplek haalde."

Uit de beelden blijkt dat Kromowidjojo op de 50 vrij technisch op een iets te hoge frequentie (te veel slagen op één baan) heeft gezwommen, waardoor ze te weinig overhield voor de finish. De koele kikker, zo goed in het houden van controle, was toch te gretig geweest. Dat kan ze zichzelf aanrekenen. "Ik wilde net iets te graag. Geen enkele zwemmer had een medaille gehaald. Het was de laatste kans om het voor mezelf, voor het team en misschien wel voor heel Nederland goed te maken."

De teleurstelling zet ze, na een minuut huilen in de armen van haar vriend Ferry Weertman, snel van zich af. Weertman moet drie dagen later nog in het open water in actie komen. Ze wil hem niet besmetten met negatieve emoties. "Ik weet hoe bepalend je omgeving kan zijn. Zo'n grafstemming werkt besmettelijk. Daar heeft iemand die nog moet presteren helemaal niets aan."

Met de voeten in het zand van de Copacabana ziet ze hoe haar vriend door de golven naar het goud op de 10 kilometer zwemt. Zijn succes geeft Rio toch kleur.

Nog niet klaar

In het vliegtuig naar huis op de veelbesproken 'losersvlucht' voelt Kromowidjojo naar eigen zeggen geen wrok. Als sporter heeft ze in Rio misschien verloren. In haar ontwikkeling als mens heeft ze sinds Londen veel gewonnen. Na een vakantie in Italië besluit de zwemster dat ze nog niet klaar is met topsport. Die perfecte race, sneller dan ooit, moet nog een keer gezwommen worden.

Dat die twee individuele gouden medailles uit Londen altijd in haar bezit blijven, maakt een hoop goed. In Rio voelde dat nog niet zo. Nu wel. "Ik word niet de rest van mijn leven een zuur persoon omdat ik het podium nu heb gemist. Life goes on."

Kromowidjojo merkt dat haar sponsors het juist interessant vinden dat ze er nu niet in geslaagd is een medaille te winnen. "Ze zijn heel benieuwd hoe ik dit verlies verwerk. Daar kun je ook mensen mee helpen en inspireren. Zo kun je alles wat op je pad komt weer gebruiken."

undefined

Ranomi Kromowidjojo

Geboren 20 augustus 1990 te Sauwerd

2008 Olympisch goud op de 4 keer 100m vrije slag

2012 Olympisch goud op de 50m vrije slag Olympisch goud op de 100m vrije slag Olympisch zilver op de 4 keer 100m vrije slag

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden