Verliefd op bouwen, blind voor kritiek

Commissie hekelt bestuurders ROC Leiden

De bestuurders van ROC Leiden hebben onverantwoord en verwijtbaar gehandeld. Onderwijsminister Jet Bussemaker roept de raad van toezicht dan ook op onderzoek te doen naar de persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuursleden die de mbo-school een miljoenenstrop hebben bezorgd.

Eerder al kwam naar buiten hoe de megalomane bouw van nieuwe, flitsende schoolgebouwen ROC Leiden aan de rand van de financiële afgrond bracht. Nu zijn er opnieuw harde conclusies van een onafhankelijke commissie. Het hele project wordt gekenmerkt door te grote ambities, gebrek aan deskundigheid en onvoldoende inzicht in de gevolgen van genomen besluiten. Het bestuur heeft onverantwoordelijke risico's genomen, zo staat in het rapport 'Ontspoorde ambities'.

Ook het ministerie en de inspectie krijgen ervan langs. Toen het roc in 2012 om hulp vroeg bij de financiële problemen duurde het tot 2015 voordat de minister met een oplossing kwam. "Onnodig lang. De minister heeft geen heldere aanpak voor dit soort situaties. Financieel toezicht op papier is onvoldoende", schrijft de commissie.

Haar reconstructie van de periode 2001 tot 2011 is ontluisterend. De eerste ideeën van het toenmalige bestuur om twintig verouderde gebouwen verspreid over de stad in te ruilen voor nieuwbouw, waren zo gek nog niet. Maar één pand werd twee panden. De benodigde 32.000 vierkante meter werden er 100.000. In plaats van 40 miljoen is uiteindelijk 220 miljoen uitgegeven, een vervijfvoudiging van de kosten. Gaandeweg blijkt dat het bestuur de contracten en financiële afspraken niet waar kan maken. En de risico's zijn allemaal voor het roc.

En dan die wel heel bijzondere financieringsconstructie: het roc verplicht zich om een pand aan het Lammenschanspark na twintig jaar huur, terug te kopen, inclusief de ruimtes die niet eens voor onderwijs gebruikt worden. Het bestuur maakt geen goede afspraken over eventuele waardedaling of onderhoud van het gebouw. Vastgoedexperts vertelden de commissie dat zo'n constructie ook in het zakenleven zelden voorkomt.

Het belang van goed onderwijs is ondergeschikt gemaakt aan het belang van nieuwbouw, oordeelt de commissie. Het bestuur was 'verliefd op het bouwen, blind voor signalen'.

Kwalijk is ook dat externe adviseurs meer uitvoerder waren dan kritische raadgever. De kring van direct betrokkenen is bewust klein gehouden door het college van bestuur, tot 2011, constateert de commissie. Het bestuur bestond voornamelijk uit twee leden: Jacques van Gaal was van september 2001 tot juli 2010 voorzitter en tot november 2011 is hij lid, Marieke Jas werd in 2003 lid van het College en bleef dat tot april 2011. De nieuwe voorzitter kon de instelling niet meer redden.

Een school, een organisatie met een maatschappelijke opdracht moet geen supermarkten of parkeergarages bouwen, laat staan leningen aangaan om dat mogelijk te maken, zegt commissievoorzitter Pauline Meurs.

En niet alleen de bestuurders moeten zich bij hun rol houden. De interne toezichthouders hadden het college moeten controleren. Meurs: "Als bestuurders afdwalen van hun pad, bijvoorbeeld door grote projecten te gaan uitvoeren, is het aan de toezichthouders die beweging te keren." Belangrijke besluiten zijn niet of nauwelijks door onafhankelijke derden bekeken. Er was tot 2006 geen tegenspraak vanuit de Raad van Toezicht, daarna was het te laat. "Interne toezichthouders moeten kritisch zijn, een project durven afblazen."

Meer toezicht

Minister Bussemaker wees gisteren nog maar eens op de 9000 studenten - en hun ouders, docenten en schooldirecteuren - die de dupe zijn geworden van een 'verliefde blindganger'. "Bestuurders die op een dergelijke manier ontsporen horen niet thuis in een maatschappelijke organisatie als het mbo." Volgens Bussemaker heeft ze voor de zomer met een wetsvoorstel al veel in gang gezet om de financiële controle op onderwijsinstellingen te verstevigen. Zo krijgt de medezeggenschapsraad adviesrecht over benoeming en ontslag van nieuwe bestuurders. En meer mogelijkheden om besluiten nietig te laten verklaren. Toezichthouders worden wettelijk verplicht om wanbeheer te melden bij de inspectie. En de minister zelf kan in de toekomst falende bestuurders én interne toezichthouders ontslaan.

Hoe is het nu in Leiden?

40 miljoen euro stak minister Bussemaker in juni in de redding van ROC Leiden. Als voorwaarden stelde ze onder meer dat het een deel van de opleidingen zou onderbrengen bij andere mbo-scholen, en dat één van de twee nieuwe gebouwen wordt afgestoten. Ze wil de school 'gecontroleerd ontmantelen'.

Vorige week ondertekende het roc een overeenkomst met drie mbo-scholen in de regio (ID College, ROC Mondriaan en Nova College) waarin ze afspreken dat ze onderling gaan afstemmen wie welke opleidingen aanbiedt. Een deel van de ruim 200 opleidingen van ROC Leiden zal worden omgevormd tot een beperkt aantal thematisch georganiseerde mbo-colleges.

ROC Leiden en ID College zullen bovendien verregaand gaan samenwerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden