’Verlicht patriottisme doet Fransen goed’

De Franse regering organiseert een debat over de nationale identiteit. Alleen de term al doet velen huiveren, maar daarom is een discussie juist hard nodig, zegt historicus Max Gallo.

„We moeten het er maar eens over hebben”, zei immigratieminister Luc Besson zondag. „Welke waarden bepalen onze identiteit? Wat betekent het om Frans te zijn?” Wat Besson betreft wordt dit duidelijk in een ’groot nationaal debat’ over de nationale identiteit, dat tweeënhalve maand moet duren.

Zelf wilde Besson nog niet veel kwijt, alleen dat hij voor het zingen van de Marseillaise op school is (’zodat jongeren in ieder geval één keer per jaar de kans krijgen dit te doen’) en dat de boerka in strijd is met Franse waarden.

De oppositie reageerde geïrriteerd op de plotselinge terugkeer van het thema dat een belangrijke rol speelde in de overwinning van president Nicolas Sarkozy bij de presidentsverkiezingen van 2007. „Dit is heel gevaarlijk”, zo oordeelde de socialist Vincent Peillon. „Frankrijk heeft zichzelf nooit gedefinieerd door zich af te zetten tegen nieuwkomers.”

De linkse historicus, schrijver en oud-politicus Max Gallo is niet onder de indruk van Peillon en anderen. „Het zijn slechte argumenten”, verzucht de auteur van vele tientallen, meestal bijzonder dikke studies en romans over de Franse geschiedenis. „De angst van tegenstanders is dat we nu gaan vaststellen dat we superieur zijn, dat we nieuwkomers uitsluiten. Maar het gaat er juist om dat we hun van dienst zijn, zij moeten weten waar ze terechtkomen.”

Gallo (77), kind van Italiaanse immigranten, behandelt de vraag naar wat Frankrijk is onder andere in ’L’Âme de la France’ (De ziel van Frankrijk, 2007). „Identiteit is niet iets wat voor eeuwig en altijd vastligt. Frankrijk heeft een geschiedenis van meer dan duizend jaar. Het was lang katholiek, tot kerk en staat werden gescheiden, een proces dat met de Franse revolutie in 1789 begon. Dat wil zeggen dat er ruimte is voor godsdienst, voor een moskee. Maar niet voor een uiting als de boerka. Die is een ontkenning van de waarden van de republiek zoals die zijn verwoord in het devies Liberté, ügalité, Fraternité, Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap.”

Wat Gallo betreft wordt het devies weer veel nadrukkelijker aanbevolen als een mooi ideaal. „Het biedt houvast om de werkelijkheid, die helaas vaak anders is, te verbeteren.” Dat Besson de hoop uitsprak dat mensen weer zonder gêne trots zullen zijn op hun land is ook terecht, denkt Gallo. In zijn pamflet ’Fier d’être français’ (Trots om Frans te zijn, 2006) betwistte Gallo het monopolie op vaderlandsliefde van Jean-Marie Le Pen. Een verlicht patriottisme is een goed alternatief voor de dominante ’weg-met-ons-mentaliteit’, denkt hij.

Hij doelt op de afstandelijk-ironische houding van degenen die de Franse geschiedenis omschrijven als een aaneenschakeling van moord- en plunderpartijen, van bezetting, deportatie en discriminatie.

„We moeten niets ontkennen”, benadrukt Gallo. „Maar door ons blind te staren op misdaden drijf je gemeenschappen uit elkaar, dreigt het land te balkaniseren.”

Gallo waarschuwt ook voor de neiging te doen alsof naties en grenzen er niet meer toe doen. „Ik zag laatst op tv een spandoek van activisten in Calais die demonstreerden tegen de ontruiming van de ’jungle’, het kamp van illegale immigranten. Daar stond op: ’Geen natie, geen grenzen’. Dat doen ze met de beste bedoelingen, maar het is vreselijk onnozel. Er bestaat nu eenmaal geen wereldwijde broederschap. Wel zijn er grenzen en landen met hun specifieke identiteiten waarin mensen wonen die daaraan hechten. Als je dat ontkent, stimuleer je juist het nationalisme en het racisme dat je zegt te willen bestrijden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden