Verleiden tot rijden op stroom

De A15 Nijmegen-Rotterdam moet eind 2015 de eerste duurzame snelweg ter wereld zijn. Slaagt dit ambitieuze plan met elektrisch vervoer?

Het is donker en regenachtig bij de afslag Tiel. Het verkeerslicht aan de A15 springt op groen; het pedaal mag helemaal naar beneden. In stilte sprint de elektrische lesauto van Koen Zweers (45) de snelweg op richting Rotterdam. Het dashboard hult zich plots in een paarse gloed. De boze kleur, zegt Zweers vanaf de instructeursstoel. "Je rijdt onzuinig als je harder gaat dan 110 kilometer per uur." Maar deze elektriciteit is thuis C02-vrij opgewekt via de zonnepanelen. Dat scheelt.

Op de motorkap van zijn elektrische Renault Zoe prijkt een grote ProjectA15-sticker. Zweers is met rijschool De Betuwe een van de vele deelnemers aan het ambitieuze snelwegproject van de stichting Natuur & Milieu en Milieudefensie. De milieuorganisaties willen in drie jaar de 149 kilometer lange A15 tussen de Maasvlakte en Nijmegen omvormen tot de duurzaamste snelweg ter wereld; niets minder. Elektrische auto's zouden er rijden op regionaal opgewekte zonne- en windenergie.

Is de A15 eind dit jaar, als het project afloopt, inderdaad de duurzaamste snelweg ter wereld? Zijn er meer mensen die, zoals Zweers, met zelfopgewekte groene stroom anderen laten kennismaken met elektrisch autorijden op de drukke vieze vrachtroute A15 tussen Rotterdam en het Ruhrgebied? Het einddoel was om eind dit jaar 40.000 mensen te hebben laten rijden in 3500 puur elektrische auto's die rijden op duurzame stroom uit de A15-regio.

De weerbarstige praktijk

De praktijk blijkt weerbarstig, moet Olof van der Gaag concluderen, directeur campagnes bij Natuur & Milieu. Veel doelen zijn niet gehaald. Nog niet, want het jaar is nog niet om. De grootste hobbel blijkt het opwekken van duurzame stroom aan de A15. De windmolens en grote zonneparken zijn bijna lange na niet gerealiseerd. "Dat proces is ons tegengevallen", vertelt hij. De 40.000 elektrische autoritten zijn nog niet gehaald: er zijn er nog zo'n 10.000 nodig.

De 'duurzaamste snelweg ter wereld' blijkt echter een lokkertje voor het werkelijke vraagstuk voor beide milieuorganisaties. Hoe verleid je een enorm publiek om in één klap op groene stroom in elektrische auto's te gaan rijden? De A15, vanaf het vuile Rotterdam dwars door het land, bleek de ideale kapstok om allerlei losse trends aan elkaar te knopen. Elektrisch rijden is hip sinds de Tesla S. De economie van 'samen delen' rukt op, evenals de vraag naar lokale duurzame energie.

ProjectA15 was bedoeld om ermee pionieren. De Nationale Postcodeloterij steunt het voor 4 miljoen euro. Natuur & Milieu wilde een nieuwe doelgroep in de elektrische auto krijgen: particulieren, om te beginnen langs de A15. De actie Nu Elektrisch leidde tot 686 offertes voor elektrische leaseauto's en daarna tot honderd afgesloten leasecontracten. "We zijn de eerste milieuorganisatie ter wereld die auto's verkoopt", zegt Van der Gaag. "Daar hoor ik soms zelfs kritiek op."

Ook Zweers voelt zich een pionier, zegt hij. Elektrisch rijden begon als grapje toen hij in de showroom van de Renault-garage een hippe elektrische Zoe zag staan. Naast een offerte voor een reguliere auto liet hij er een maken voor de Zoe. Zijn boekhouder adviseerde, gezien alle fiscale voordelen, voor de Zoe te kiezen. Inmiddels staan er 75.000 kilometers op de Zoe-teller. "De angst om zonder stroom te komen is wel verdwenen", zegt hij. "Ik rijd nu ook gewoon naar Den Helder."

Een domper vond hij het dat rijvaardigheidsinstituut CBR zijn Zoe eerst afkeurde voor examenritten. Rijschool De Betuwe specialiseert zich in automaten en rijlessen voor mensen met autisme of ADHD. Een elektrische auto heeft standaard een automaat. In de CBR-regels stond een voorwaarde die niet kan opgaan voor elektrische auto's: de motor van een examenauto moet stationair kunnen draaien. Pas na tussenkomst van de ProjectA15-organisatie kwam er CBR-fiat voor zijn Zoe.

Pionieren is het ook voor de zes lokale initiateven voor windenergie aan de A15. Het realiseren van windmolens via lokale coöperaties, zoals in Nijmegen-Noord en Ochten, neemt meer tijd in beslag. Natuur & Milieu wist via de actie 'Zon Zoekt Dak' een halve megawatt zonne-energie op particuliere daken te realiseren. Voor snelwegschermen met panelen aan de A15 kwam geen toestemming van het Rijk. De beoogde anderhalve megawatt zonnestroom wordt niet tijdig gehaald.

Een succes noemt Van der Gaag de proef met testrijders aan de A15. De meesten wonen Rotterdam of omgeving, de stad die elektrisch autorijden aanprijst. De 35 deelnemers verhuren hun elektrische auto via Snappcar. De opbrengsten, rond 30 euro per huurdeal per dag, drukken de autokosten van de verhuurders. Natuur & Milieu zet in 2016 soortgelijke projecten op in Den Haag en Utrecht, waar genoeg publiek zou wonen dat graag elektrische auto's huurt.

Om de koudwatervrees voor de volledig elektrische auto's te overwinnen houdt Natuur & Milieu 19 september voor de derde keer de Nationale Instapdag. De bedoeling is dat eigenaren van elektrische auto's de portieren van hun auto openzetten voor buren, familie en kennissen om hen met elektrisch rijden te laten kennismaken. "Het is een actie die is geënt op Nationale Burendag", legt Van der Gaag uit.

Een massale doorbraak van puur elektrisch autorijden laat op zich wachten, maakt het ProjectA15 duidelijk. "Elektrisch autorijden staat nog steeds in de kinderschoenen", beschouwt Van der Gaag. "Er is veel nog veel te doen. De A15 is onze showcase om lokaal enthousiasme te ontwikkelen voor zowel duurzame energie als elektrisch autorijden. In deze fase vinden we het rechtvaardig dat het Rijk ook eens particulieren die volledig elektrisch willen rijden, gaat subsidiëren."

En de A15 dan? Wordt die ooit de duurzaamste? Van der Gaag voorziet positieve ontwikkelingen. Fastned opent aan de A15 nog een batterij laadstations. Op een gesloten vuilnisbelt aan de A15 bij Geldermalsen verrijst een enorm zonnepark met 37.000 panelen. De windmolenprojecten zijn niet afgeblazen, maar kosten wel meer voorbereidingstijd. Tegen 2020 ligt de elektrische snelweg klaar voor een nieuwe generatie stekkerautorijders aan de A15.

Zweers voelt dat dat de elektrische auto de kinderschoenen ooit ontgroeien zal. Hij treedt op als een ambassadeur op zijn vakgebied en luistert bijeenkomsten op met zijn les-Zoe. Collega's in Nijmegen en op Walcheren rijden inmiddels ook met een elektrische auto. "Raar dat in Amsterdam geen elektrische auto wordt gebruikt door rijscholen", vindt Zweers. "Juist in de stad kom je extra ver op een volle accu, vanwege het remmen."

Milieuvriendelijke kleurtjes

Want afremmen betekent bij een elektrische auto vreemd genoeg gratis de batterijen bijvullen. Geef eens extra gas, zegt Zwees op de kletsnatte rondweg van Tiel. Eenmaal op snelheid mag het pedaal worden losgelaten. De auto remt zichzelf. Het dashboard vertoont de milieuvriendelijkste kleurtjes. Eenmaal bij de rotonde, als de Zoe langzaam rijdt, begint de auto een wonderlijk klankschaalgeluid te produceren om omstanders te waarschuwen voor deze superstille auto.

Naast de Zoe-parkeerplaats in Tiel staat Zweers' andere les-Renault, een nieuwe benzine-Captur met een uitlaat en een handgeschakelde versnelling. "Er komt een moment om de Captur weer de deur uit te doen", zegt Zweers. "Die kan niet meer uit, omdat ik zoveel lessen rijd met de automaat. Dan rijd ik straks alleen elektrisch, ook privé. Ik rijd regelmatig naar Den Helder. Dat is haalbaar. Elke keer onderweg eventjes vijf minuten aan de snellader, dat werkt het beste."

'Stroom? De huurder let er niet eens op'

Jeroen Prinsen (47) verhuurt sinds maart 2014 vanuit Poortugaal een elektrische Nissan Leaf via de website Snappcar. Hij doet dat via zijn bedrijf Meetz, een kantoor- en vergadercentrum aan de A15 onder de rook van Rotterdam. Hij heeft als testrijder van ProjectA15 de meeste verhuurdeals op zijn naam staan: 150. De Leaf huren kost bij hem 30 euro per dag. Er staat 28.000 kilometer op de teller. Langste verhuurrit (met tussendoor opladen): 300 km.

Prinsen: "De meeste mensen die Snappcar gebruiken om een auto te huren, letten er helemaal niet op of ze een elektrische auto huren. We vragen wat de huurder van plan is. Veel mensen denken dat er een hulpmotor in zit en dat het een hybride is. Het is voorgekomen dat we hebben moeten afzeggen."

"Eén keer is het gebeurd dat de huurder de accu leegreed. Nissan had gelukkig een reserveauto. Maar van die service wil je niet te vaak gebruikmaken."

"Twee tot drie dagen per week is de Leaf verhuurd. Er zijn ook vaste huurders. Zelf gebruiken we de auto bijvoorbeeld om naar de cateraar te rijden. We laden onze Leaf op met stroom uit de laadpaal. Dat is immers groene stroom. Het leasecontract voor de Leaf is met een jaar verlengd. Wij zijn er helemaal aan gewend."

Rijschoolhouder Koen Zweers doet mee aan ProjectA15 en geeft rijles in een elektrische Renault Zoe. De stroom voor de auto is opgewekt met zonnepanelen bij hem thuis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden